Bios ve Bios Güncelleme

1.BIOS

BIOS adı “Basic Input / Output System” ( Temel Giriş / çıkış Sistemi) kelimelerinin baş harflerinin birleşmesiyle meydana gelmiştir. ROM adını verdiğimiz “Read Only Memory” (Sadece Okunabilir Bellek) bir çip içine depolanmıştır.En son çıkan anakartların çoğu şimdilerde kullanıcılar tarafından kolayca güncellenebilen Flash BIOS olarak da bilinen EEPROM “Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory” ( Elektrikle Silinebilir Programlanabilir Sadece Okunabilir Hafıza) kullanmaktadır. (Daha önceki BIOS ların çipleri güncellenebilmek için anakarttan fiziksel olarak çıkartılır ve daha yenisi ile değiştirilirdi) Bilgisayarı ilk açtığımızda çalıştırılan ilk program BIOS dur.İlk olarak bilgisayarın donanımını tarar ve test eder (Bu işlem Power On Self Test veya POST olarak adlandırılır ) Daha sonra BIOS işletim sistemini yükler. BIOS içindeki bilgiler bazı zamanlar CMOS diye de adlandırılan SETUP programı ile değiştirilebilir.Run Time Service olarak adlandırılan aynı zamanda BIOS ‘un bir fonksiyonu olan komut kümesi bilgisayarın donanımını kontrol etme işleminde işletim sistemine ve uygulama programlarına yardım eder. BIOS ,bilgisayarın donanımı hakkında tüm bilgiye sahip olur ve bu donanımların birbirleri ile haberleşmeleri işlemini BIOS üstlenir. Örneğin ses kartı, modem gibi parçaları üzerinde barındıran bir anakart aldığınızda, anakartınızın üzerine takılı olan aygıtların listesini işletim sisteminize BIOS verir. Anakart üzerinden desteklenen bir donanımı iptal ettiğimizde ise (örneğin, BIOS’dan anakartın ses özelliğini iptal ettik) işletim sisteminiz bu aygıtı artık görmeyecektir. Diğer taraftan, BIOS bir yazılım olduğundan, anakartın dengeli + performanslı çalışması için kullanıcılara ayar yapma olanağı sunuyor.

Bu paragraftan çıkartacağımız sonucu ise şöyle özetlersek daha kalıcı olabilir: “BIOS, anakartınızın özelliklerini ve üzerine takılı olan donanımların çalışması için gereken parametreleri, kullandığınız işletim sistemine aktaran, minik bir işletim sistemidir.” çeşitli BIOS üreten firmalar vardır.Bunlar: AWARD, AMI ve Phoenix BIOS. Phoenix BIOS ile AWARD BIOS birleşerek, bazı anakartlarda ikisinin ortak ürünü olan BIOS’lardan kullanılmaya başlandı.

Şekil 1.1: P6-BXA Model Bir Anakart üzerindeki Bios

Güç Düğmesine bastıktan hemen sonra, BIOS devreye giriyor ve POST (Power On Self Test)denen kısa bir analiz-test yapıyor. Bu analiz ile birlikte, üzerine takılı olan PnP (Tak ve çalıştır) aygıtları tanımaya olanak sağlıyor. Bir aksilik olduğunda bunu size yazılı mesaj olarak ya da ses ile bildiriyor. Tahmin edeceğiniz üzere, BIOS, -diğer anlamda- PC’nin boot etmesi için gereken bir sistemdir.

2.BIOS GÜNCELLEME

Tıpkı işletim sistemlerinde olduğu gibi BIOS’lar da hata içerebilir. Eğer anakartınız bir donanım ile çalışmayı reddediyorsa, veya uyumsuzluk yapıyorsa, bu sorunları ve(ya) hataları BIOS güncellemeleri ile gidermek mümkün. Kısacası BIOS güncellemesi, anakartınızın üreticisinin çıkardığı daha yeni BIOS sürümünü, kullandığınız BIOS ile değiştirmektir. Ortada bir sorun yokken BIOS Güncellemek pek mantıklı değil. Ama yeni özellikler gelmiştir, kritik sorunlar giderilmiştir, o zaman BIOS’u güncelleriz. BIOS güncelleme sadece sorunları gidermek için yapılan bir işlem değil.. örneğin yeni bir işlemci çıktı, anakartımız teorik olarak bu işlemciyi destekliyor. Ama işlemciyi taktığımızda, işlemcinin yanlış algılandığını görüyoruz. Bu durumda BIOS ‘u güncelleriz ve yeni işlemcimizin tam olarak algılandığını görürüz. Bu güncelleme işini, BIOS yazılımının türüne göre veya anakart üreticisine göre farklı farklı yazılımlar ile yapabilmemiz mümkün. örneğin, AWARD BIOS kullanan bir kişi, BIOS güncelleme yaparken AWDFLASH programını kullanır. Anakart üreticine göre de değişir demiştik. Asus anakartlar AWARD BIOS kullanmasına rağmen, AFLASH adında kendilerine has bir program kullanırlar.

3.BIOS GÜNCELLEME İŞLEMİ İÇİN GEREKLİ OLANLAR

BIOS güncelleme işlemi, eğer kurallara uyulmaz ise riskli bir iştir. Kurallara uyarsanız çok basit bir işlem. Eğer anakartınızın üreticisinin sayfasında yazılanlara harfiyen uymazsanız, BIOS yazılma işlemi başarısız olarak sisteminiz tekrar açılmayabilir. BIOS Güncelleme işlemlerine başlamadan önce, anakart üreticinizin yazdığı uyarılara tam olarak uyun.Gerekli olan ve bilmeniz gereken şeylere topluca bir göz atalım:

  • Anakartınızın Markası & Modeli
  • Anakartınızın üreticisinin Web Sitesi
  • Anakartınız için gereken BIOS dosyaları ve sistem disketi

Anakart üreticilerini BIOS dosyaları için sunduğu direkt adresler ve programların adresleri:

ASUS : http://www.asus.com.tw/products/motherboard/bios.html

GigaByte: http://www.gigabyte.com.tw/support/mbbios_index.htm

Abit : http://www.abit-usa.com/english/download/bios%20update/main.htm

MSI : http://www.msi.com.tw/support/bios/main.htm

Soyo : http://www.soyousa.com/686bios.html

INTEL : http://support.intel.com/support/motherboards/desktop/

IWILL : http://www.iwillusa.com/support/ProductSupport.asp?SupportID=8

FIC : http://www.fic.com.tw/techsupport/drivers/searchbios1.asp

SpaceWalker (Shuttle) : http://www.spacewalker.com/english/download.htm

Tyan : http://www.tyan.com/support/html/bios_support.html

4.ANAKARTIN MARKASINI VE MODELİNİ ÖĞRENME

4.1. AWARD BIOS

BIOS güncelleme işlemini anakartımızın markasına ve modeline göre yaparız. Bu sebeple anakartımızın markasını ve modelini öğrenmek durumundayız. Satın aldığımız sistemin özelliklerine bakarız ve hiçbir şeyin yazılı olmadığı görülür. Aslında en garantili ve kısa yol kasanızın içini açıp, anakartın üzerinde isim aramak olacaktır. Bazı üreticiler, anakartın üzerine marka yerine bazen model yazabiliyorlar. Dolayısıyla markayı anlamak güçleşiyor. Fakat bilgisayarın kasasını açmadan da anakartın markasını ve modelini öğrenebiliyoruz.
Anakart üreticilerini, kullandığı AWARD ve AMI BIOS’lar sayesinde anlıyoruz. PC’yi açtıktan sonra RAM’ın sayıldığı ekranda iken Pause tuşuna basarak ekrandakileri inceleyin. En altta, ilk bakışta vasıfsız gibi duran bir çok rakam ve harf bulunuyor. İşte her üreticinin kendine has bir id(kimlik) numarası bulunuyor. Her üreticinin kimlik numarası farklı ve bu numara aşağıda işlevsiz gibi duran bir dizi rakam ve harfin içerisine gizlenmiştir. Fakat günümüzde çıkan son model anakartlarda, bu işlemlere fazla gerek kalmıyor. Markalı bir anakart aldıysanız, POST ekranındayken, anakartınızın markası ve modeli çok açık bir şekilde görünmektedir.

Şekil 4.1: Ekranda BIOS versiyonunu ve Ana kart modelini öğrenme.

Fakat çoğu anakartta, kodlar yer alıyor. örneğin yukarıdaki resimde altı çizili ve işaretli yerlerde, marka ve model yerine, genelde kodlar yer alıyor ve biz bu kodları kullanarak anakartımızın markasını bulacağız.CTBIOS adlı bir program, eğer AWARD BIOS’lu bir anakarta sahipseniz, bu kodları kendisi analiz ederek, anakartınızın markasını sizlere söylüyor. Ama modelini söyleyemiyor. Her üreticinin sayfasında, anakartın modelini nasıl bulacağınız ile ilgili bilgiler yer almakta.

Bu programı, www.hwstation.com/files/pcmag/ctbios.zip adresinden çekebilirsiniz. Anakartımızın markasını nasıl bulacağımıza gelelim şimdi. Award BIOS’lar için, altını çizip B harfiyle işaretlenen yerde yazan yazıya bakın: 6A6S7M49C. Buradaki ilk 5 karakter, yani 6A6S7 anakartta kullanılan yongaseti hakkında bilgi verir. Bundan sonraki 6. ve 7. karakterler ise, yani M4, anakartınızın üreticisinin kod adını taşımaktadır. Son 2 karakter işimize yaramıyor. Bu kodlar her anakartın üreticine göre farklılık gösterir. Siz kendi anakartınızdaki kodları edindikten sonra www.motherboards.org/moboidtools.htmladresine giderek, BIOS String ID bölümüne bu kodu yazacaksınız ve sonuca ulaşacaksınız.
Bazı anakartlarda, A harfiyle işaretlenen yerde, Kuzey ve Güney Köprüsü bilgileri yer almakta. Ama i815, i820 gibi hızlandırılmış mimariyi kullanan yongasetli anakartlarda yongasetinin ismi yer alır.

Yukarıda görülen ekran resminde,sol üst köşede altı çizili yere bakarsanız Anakart Modeli – BIOS versiyonunu göreceksiniz. örneğin, W6167MS V 1. 3 şeklinde. W6167MS burada model, V 1. 3 ise kullanılan BIOS’un sürümünü belirtiyor.

4.2. AMI BIOS

  • Sisteminizi kapatın
  • Klavyenizi kasanızdan çıkartın veya tuşlardan birini basılı tutun.
  • Sitemi açın ( klavye hatası ile karşılaşmanız gerekiyor)
Şekil 4.2: AMI BIOS ta BIOS tanımlama dizisi
  • Ekranın sol alt köşesindeki harf ve sayılardan oluşmuş uzun diziye dikkat edin.

Bu dizi BIOS tanımlama dizisidir. Bu dizi aşağıdaki gibi görünür.

51-0102-005123-00111111-101094-AMIS123-P

Bu dizi 1991 ‘den günümüze olan bir anakartı işaret etmektedir. Bu BIOS tanımlama dizisi için BIOS tanımlama numarası 3. dizi bölümünde koyu olarak yer alan 005123 ‘dür.

DINT-1123-04990-K8

Bu dizi 1986’dan 1991 ‘e kadar olan BIOS ları işaret etmektedir..Bu BIOS tanımlama dizisi için BIOS tanımlama numarası 2. dizi bölümünde koyu olarak yer alan 1123’dür.

Eğer ikinci dizi kümesinin koyu renkli ilk numarası;

1, 2, 8, veya bir harf ise-bu NON-AMI Taiwan üretimi bir anakarttır.

3, 4, veya 5 ise- bu TRUE AMI anakarttır.

50 veya 6 ise – bu NON-AMI US yapımı anakarttır.

9 ise –bu Taiwan üretimi değerlendirme anakartıdır.

Not: Eğer tanımlama numarası NON-AMI bir anakartı işaret ediyorsa bu durumda anakartı size satan kişi veya kuruluşlarla temasa geçmeniz gerekmektedir.

Son olarak, anakartınızın markasını ve modelini öğrendikten sonra yapacağınız işlem artık çok basit. Yukarıda verilen adresten ID Stirng’e göre sonuçları aldığınızda, size bu markanın Web sitesi adresi verilecektir. Anakartınızın üreticisinin Web adresine gidip, ürünler bölümünden sizin anakartınız ile ilgili olan sayfaya gidecek ve BIOS sayfalarından, anakartınız için olan BIOS dosyalarına ulaşacaksınız.

5.AWARD BIOS GÜNCELLEME İŞLEMLERİ 

Önce sistemi boot edebilecek bir disket hazırlamanız gerekiyor. Bunun için Win9x veya Windows Me kullanıyorsanız, disket sürücünüze boş bir disket koyup, Başlat-Ayarlar-Denetim Masası-Program Ekle/Kaldır-Başlangıç Disketi yolunu izleyip, bir açılış disketi oluşturun.

PC’yi bu disket ile açmanız gerektiğinden, BIOS’a girip ADVANCED BIOS FEATURESmenüsünden, boot sırasında birinciliği disket sürücüsüne verin. Böylece sistemi disketten boot edebileceksiniz.

Anakartın modeline göre, kutucukta belirtilen BIOS dosyalarının adresine gidip, sizin anakartınız için en güncel olan BIOS dosyasını çekin. Ayrıca, AWDFLASH programını çekin ve diskete kopyalayın.

Daha sonra BIOS’a girerek, önemli ayarları bir kenara not edin.Bilgisayarı disketten açtıktan sonra komut satırına awdflash.exe yazıp entere basın.Karşımıza aşağıdaki gibi bir ekran çıkacaktır.

File Name to Program kısmına anakartınızın üreticisinin web sitesinden indirmiş olduğunuz yeni bios bilgilerini içeren .BIN uzantılı dosyanın diskinizdeki tam yolunu yazın.Bu işlemi yaptıktan sonra anakartınızın Flash tipi okunacak ve ekranda görülecektir.Aşağıda görüldüğü gibi Flash  tipi “Winbond 29C020 / 5V “ olarak ekrana gelmiştir.Daha sonra en alt kısımda size “Do You Want To Save BIOS? “ şu anda kullandığınız BIOS’u kayıt edip etmeyeceğinizi sorulur. “Y” tuşuna basarak bunu kabul edin.

Daha sonra sizden şu anki bios dosyanızı biryere yedeklemeniz için bir dizin ve dosya ismi girmeniz istenecektir. örneğin dosya ismi olarak ESKIBIOS.BIN verebilirsiniz.

Bu işlemi yaptıktan sonra entere bastığımızda karşımıza “Now Backup System Bios to a file “ uyarı yazısı gelecektir.

Bu işlem bittikten sonra alt bölümde ikinci bir soru belirecek: “Are you sure to program?” BIOS’u güncellemek istediğinize emin olup olmadığınız sorusuna “Y” tuşuna basıp devam edin.BIOS güncellenecek ve bilgisayarınız otomatik olarak tekrardan başlayacaktır.Post ekranında iken DEL tuşuna basarak BIOS’a girin ve LOAD SETUP DEFAULTS seçeneğini uygulayın. Değiştirmek istediğiniz ayarları değiştirip, kayıt edip çıkın.Açılışta POST ekranında sağ üst köşede göreceksiniz ki BIOS ‘un versiyonu değişmiştir. Böylece BIOS ‘u sağlıklı bir şekilde güncelleyebildiğinizi anlayabilirsiniz.

6.AMI BIOS GÜNCELLEME İŞLEMLERİ  

Bir sistem disketi oluşturun . İnternetten çekeceğiniz ROM uzantılı dosyayı diskete kopyalayın. Aynı diskete yine internetten Ami703e.com dosyasını kopyalayın.ROM uzantılı bu dosyanın bir kopyasını acil durumlarda kullanabilmek için başka bir diskette saklayın ve dosya ismini AMIBOOT.ROM olarak değiştirin.Sistem disketi ile sistemi açın ve şunları yazın:

AMI703E xxxxxx.ROM

xxxxxx olan yere BIOS dosyasının ismini yazacaksınız.

“Y” tuşuna bastığınızda, güncelleme işlemi başlayacaktır. Programlama işlemi başarılı olursa, “Flash EEPROM Program Successful” mesajı görünecektir. Bir tuşa bastığınızda sistem yeniden başlayacaktır.

7.BAZI ANAKART İÇİN GÜNCELLEME İŞLEMLERİ

7.1. ASUS ANAKARTLAR ve BIOS GÜNCELLEMESİ

ASUS Anakartlarda, genelde AWARD BIOS kullanılıyor. Sadece, şu an için eski bir kart sayılan ASUS K7M’de AMI BIOS kullanılmıştı. Onun haricinde, AWARD BIOS kullanılıyor. Fakat ASUS P3B-F dahil olmak üzere ondan sonra ASUS un çıkan tüm anakartlarında, alışık olduğumuz AWARD Moduler BIOS’un aksine, AWARD Medallion BIOS kullanılmıştır.

Şekil 7.1: Award Medallion BIOS

ASUS anakartların BIOS’unu güncellemek için, ASUS’a özel olan AFLASH programını kullanmak gerekiyor. K7M serisi için ise, Flash822.exe dosyasını kullanmak gerekiyor.
Genel olarak bakıldığında, Asus anakartların BIOS’unu güncellemek için iki adet dosyaya ihtiyacımız var. AFLASH.exe ve güncel BIOS dosyası.

Güncelleme İşlemleri :

  • Bir açılış disketi oluşturun.
  • AFLASH.EXE programını oluşturduğunuz diskete kopyalayın
  • Aflash.exe programını disketten çalıştırın ve “1.Save Current Bios to File” seçeneğini seçin.

ASUS BIOS dosyasını ASUS ‘un web sitesinden daha önceden oluşturmuş olduğunuz diskete indirin.

  • Ssistem disketti ile açılış yapın.
  • Sistem A sürücüsünde iken Aflash.exe yazıp enter tuşuna basın.
  • Ana Menü’de iken 2 numaralı seçeneği girin ve enter tuşuna basın.
  • “ Are you sure ?” sorusuna “Y” tuşuna basarak evet deyin.

Yeni BIOS bilgisi programlanmaya başlanır. Programlama işlemi bittikten sonra “Flashed Succesfully” yazısı görünür.

Karşımıza son gelen ekrandaki talimatları takip ederek BIOS güncelleme işlemini bitiririz.

Talimatlar: EPROM ‘u güncellediniz;Sistemi yeniden başlatıp sisteme girmeniz ve yeni BIOS ile güncellenmiş CMOS ‘u görmek için Load Setup Defaults seçeneğini seçmeniz tavsiye olunur.

7.2. GIGABYTE ANAKARTLAR ve BIOS GÜNCELLEMESİ

Güncelleme İşlemleri :

  • Bir sistem disketi hazırlayın..

Not:
A.Bu işlem disket sürücünüzdeki bütün bilgileri kaybetmenize sebep olacaktır.Bu sebeple dikkatli olunuz.

  1. Tipik olarak 4 dosya disketinize transfer edilecek fakat bunlardan sadece command.com görünebilir olacaktır.
  2. Son olarak disketinizdeki bu dosyaların güvenliği için yazmaya karşı koruma  tırnağını açın.
  • BIOS güncelleme dosyasını ve sıkıştırılmış haldeki awdflash.exe programını Gigabyte sitesinden  indirin.
  • Sıkıştırılmış awdflash.exe dosyasını pkunzip veya winzip gibi programlarla 1. adımda hazırlamış olduğunuz diskete açın.Daha sonra yine indirmiş olduğunuz yeni BIOS dosyasını da diskete kopyalayın.

Not:
        Bu iki programı da aşağıda görmüş olduğunuz adresten bulabilirsiniz.
www.shareware.com

  • Yeni hazırlamış olduğunuz disketi kullanmak için sisteminizi tekrardan başlatın.Sisteminiz disketten açılış yapsın.
  • DOS komut satırında iken awdflash.exe  dosya_adı.xxx komutunu yazın ve enter tuşuna basın. Dosya_adı.xxx  dosyası sizin Gigabyte sitesinden indirmiş olduğunuz ve diskete kopyaladığınız bios güncelleme dosyasıdır.

Sıradaki ilk seçeneğiniz, eski BIOS’u kaydetmek olacaktır.. Bu işlemi yapmanız tavsiye olunur. BIOS’u güncelledikten sonra yeni özelliklerden memnun olmayabilirsiniz.

  1. Eski BIOS’u kaydetmeye karar verirseniz, yeni BIOS’un adıyla kaydetmediğinizden emin olun.Eğer eski bios’a yeni bios dosyası ile aynı ismi verirseniz eski bios bilgileri yeni bios dosyasının üzerine hiçbir uyarı olmadan yazılacaktır. En basit isim verme şekli ESKIBIOS.BIN şeklinde olabilir.
  2. Eğer eski bios dosyanızı biryere kaydetmek istemiyorsanız en azından eski bios’ un versiyon numarasını biryerlere not alın. Hayır demek için ‘N’ tuşuna basarak bir sonraki adıma geçin.
  • Eski BIOS’u kaydetmek için evet anlamında ‘Y’ tuşuna basın.
  • Eski bios için bir isim verin ve enter tuşuna basın.
  • Sıradaki ikinci seçeneğiniz BIOS’u güncellemek isteyip istemediğiniz olacaktır.

Evet demek için ‘Y’ tuşuna basın.

Not:
Bu adım çok kritiktir.Flash işlemi sürmekte iken kesinlikle klavyeye,reset tuşuna veya açma kapama butonuna dokunmayın.

  • BIOS güncelleme işlemi tamamlandıktan sonra disketinizi disket sürücüden çıkartın ve sisteminizi tekrar başlatın. Açılışta POST ekranındayken BIOS versiyonunun değişmiş olduğunu göreceksiniz. Artık işlem tamamlanmıştır.

7.3. ABIT ANAKARTLAR ve BIOS GÜNCELLEMESİ

ABIT Anakartların hemen hepsi AWARD BIOS kullanıyor. Abit’in sitesi Türkçe olarak ta hizmet veriyor.

Abit’in Türkçe sayfalarına http://www.abit.com.tw/turkish/index.htm adresinden ulaşabilirsiniz. Önceden, Abit anakartların BIOS’unu update etmek için 3 adet dosya gerekiyordu; ama şimdi o sistem yok. İki dosyaya ihtiyaç duyacaksınız. Birincisi AWDFLASH programı, ikincisi ise BIOS güncellemede kullanacağımız BIN uzantılı yeni BIOS dosyası.

Güncelleme İşlemleri (örnek Anakart: ABIT SE6)

  • Önce sistemi boot edebilecek bir disket hazırlamamız gerekiyor. Bunun için Win9x veya Windows Me kullanıyorsanız, disket sürücünüze boş bir disket koyup, Başlat-Ayarlar-Denetim Masası-Program Ekle/Kaldır-Başlangıç Disketi  yolunu izleyip, bir açılış disketi oluşturun. PC’yi bu disket ile açmanız gerektiğinden, BIOS’a girip ADVANCED BIOS FEATURES menüsünden, boot sırasında birinciliği disket sürücünüze verin. Böylece sistemi disketten boot edebileceksiniz.
  • Anakartınızın modeline göre, kutucukta belirtilen BIOS dosyalarının adresine gidip, sizin anakartınız için en güncel olan BIOS dosyasını çekin. Ayrıca, AWDFLASH programını çekmeniz gerekiyor. Daha sonra BIOS’a girerek, önemli ayarları bir kenara not edin.
  • Bilgisayarı disketten açtıktan sonra, komut satırına: awdflash dosya_adı.xxx
    yazıp Enter tuşuna basın. Dosya_adı.xxx yerine, anakartımız için İnternetten çektiğiniz BIOS dosyasının ismini yazacaksınız. örneğin: awdflash SE6_SW.BIN
  • AWDFLASH programına girdiğinizde, size alt bölümde bir soru sorulacak : “Do You Want To Save Bios?” Şu anda kullandığınız BIOS’u kayıt edip etmeyeceğiniz sorusunu “Y” tuşuna basarak bunu kabul edin ve kayıt edilmesi için bir dosya adı girin . örneğin: eskibios.bin

Bu işlem bittikten sonra, alt bölümde ikinci bir soru belirecek:

“Are you sure to program ” BIOS’u güncellemek istediğinizden emin olup olmadığınız sorusuna. “Y” tuşuna basıp devam ediyoruz.

  • İşlem bittiğinde, bilgisayarınızı yeniden başlatarak BIOS’a girin ve LOAD SETUP DEFAULTS seçeneğini uygulayın. Değiştirmek istediğiniz ayarları değiştirip, kayıt edip çıkın. Abit, bu işi otomatikleştirmek için birkaç komut daha yazmanızı daha mantıklı buluyor. Bilgisayarınızı hazırladığınız sistem disketiyle açtıktan sonra komut satırına aşağıdakileri yazmak olacak :

awdflash SE6_SW.BIN /cc /cd /cp /py /sn /cks /r
Buradaki harflerin anlamları :

cc : Güncelleme işlemi bittikten sonra CMOS bilgilerini sil

cd : Güncelleme işlemi bittikten sonra DMI bilgilerini sil

cp : Güncelleme işlemi bittikten sonra PnP bilgilerini sil

py :BIOS’u Güncelle

sn : BIOS yedeği alma

cks : Güncelleşmiş dosyayı eskisi ile karılaştır

 : Güncelleme işlemi bittikten sonra sistemi yeniden başlat.

7.4. MSI ANAKARTLAR ve BIOS GüNCELLEMESİ

MSI, anakartlarının bir çoğunda AWARD BIOS kullanılıyor. Fakat AMI BIOS kullanan bazı modelleri de bulunmaktadır.

Award BIOS Kullanan MSI Anakartlar İçin Güncelleme İşlemleri :

MSI, BIOS güncelleme işini kolaylaştırmak için, bütün dosyaları aynı dosya içinde sıkıştırıp sitesine koymuş. Anakartınızın modeline uygun dosyayı indirdikten sonra, bunu bir klasöre açın. Bu klasörün içine baktığınızda, Autoexec.bat dosyası göreceksiniz.Bunun anlamı güncelleme işleminin otomatik olacağıdır. Sistem disketinize, klasörünüzde yer alan tüm dosyaları kopyalayın, ve sistemi yeniden başlatın. İşlem bittiğinde bilgisayarınız yeniden başlayacaktır.Eğer otomatik olark değilde klasik yöntemle BIOS’u güncellemek istiyorsanız ve eğer AWARD BIOS’lu MSI anakarta sahipseniz, GigaByte anakartlar için anlatılan prosedürün aynısını MSI anakartlarda da uygulayabilirsiniz.

Ami BIOS Kullanan MSI Anakartlar İçin Güncelleme İşlemleri :

MSI’nin AMI BIOS kullanan anakartları da var. Bunlar için Güncelleme işlemlerine bakacak olursak:

  • Bir sistem disketi oluşturun. İnternetten çekeceğiniz dosyayı diskete kopyalayın. Aynı diskete yine MSI’nin sitesinden çekeceğiniz AMIFL634.EXE dosyasını kopyalayın.
  • Yeni BIOS dosyasının adı şu şekilde olmalı : A54MS10.ROM  Bu dosyanın bir kopyasını başka bir diskette acil durumlarda kullanmak üzere saklayın ve dosya ismini AMIBOOT.ROM olarak değiştirin.
  • Sistem disketi ile sistemi açın ve şunları yazın: AMIFL634 xxxxxx.rom

xxxxx.rom olan yere BIOS dosyasının ismini yazacaksınız.

“Y” tuşuna bastığınızda, güncelleme işlemi başlayacaktır. Programlama işlemi başarılı olursa, “Flash EEPROM Program Successful” mesajı görünecektir. Bir tuşa bastığınızda sistem yeniden başlayacaktır.

7.5. INTEL ANAKARTLAR ve BIOS GÜNCELLEMESİ

Intel, hemen hemen tüm yeni anakartlarında Phoenix BIOS kullanıyor. Phoenix BIOS genelde markalı PC’lerde kullanılan bir BIOS markası. Ve Phoenix BIOS, anakartınızın markasını belirleyebileceğiniz kod numaraları da sunmuyor. Ama, eğer INTEL marka anakarta sahipseniz, açılışta INTEL anakarta sahip olduğunuzu gösteren bir logo ile karşılaşacaksınız. Modelini ise “CTRL+ALT+ESC” tuş kombinasyonunu kullanarak POST ekranına geçtiğinizde en üstte göreceksiniz.

Güncelleme İşlemleri :

  • Önce sistemi boot edebilecek bir disket hazırlamamız gerekiyor.Bunun için Win9x veya Windows Me kullanıyorsanız, disket sürücünüze boş bir disket koyup, Başlat-Ayarlar-Denetim Masası-Program Ekle/Kaldır-Başlangıç Disketi  yolunu izleyip, bir açılış disketi oluşturun.PC’yi bu disket ile açmanız gerektiğinden, BIOS’a girip BOOT menüsünden, boot sırasında birinciliği disket sürücünüze verin. Böylece sistemi disketten boot edebileceksiniz.
  • Intel’in Web sitesinden BIOS dosyalarını indirin ve bu dosyayı sabit diskinizde ayrı bir dizine koyduktan sonra, üzerine çift tıklayın. çift tıkladıktan sonra “Bios.exe” ve “Mk_bootz.exe” adında iki dosya çıkacak.
  • “Bios.exe” dosyasına çift tıklayın.Açılan dosyaları diskete kopyalayın.
  • Yeni disketimiz ile sistemi açmadan önce, BIOS’a girip tüm ayarları bir kenara not etmenizde fayda var.
  • Intel BIOS güncelleme için farklı bir açılış disketi hazırlamış; ekrana gelen menü de Enter tuşuna basın.
  • “Update Flash Memory From a File” seçeneğini seçin.
  • “Update System BIOS” seçeneğini seçin.
  • Yeni BIOS dosyanızın ismi sorulacak. Buraya güncellenecek BIOS dosyasının ismini yazın. İşlem bitene dek bekleyin ve işlem bittiğinde disket sürücüden disketi çıkartarak yeniden bilgisayarı başlatın ve BIOS’a girin. Not aldığınız ayarları tekrar düzenleyin.

8.ONLİNE BIOS GÜNCELLEME

Şu an için Asus, GigaByte ve MSI, bazı anakart modelleri için, Online BIOS Güncelleme olayını sunuyor. BIOS Güncellemenin artık son zamanlarda bir gereklilik olduğu bir dönemdeyken Asus, GigaByte, MSI gibi firmalar BIOS güncelleme konusunda kullanıcılarına daha kolay bir ortam hazırlamak için özel programcıkları kullanıcılara sunmakta. Bu firmaların yazdığı özel programcıklar sayesinde anakartınızın BIOS’unu fazla uğraşmadan, ve teknik bir bilgiye sahip olmadan güncelleyebiliyorsunuz. Firmaların kendi anakartları için hazırladıkları programlar farklılık gösteriyor ama genelde mantık aynı: Anakartın modelini otomatik olarak algılayıp (veya siz göstereceksiniz), Internetten uygun yeni BIOS dosyasını çekip, güncellemeyi yapmak. Bu programların Win9x /Nt4,0/WinME ve Win2000 altında çalışabiliyor olması kullanıcılara kolaylık sağlıyor.

Asus ve GigaByte’ın programları benzer mantıkta. 2 farklı şekilde BIOS’unuz güncelleyebiliyorsunuz. Eğer daha önceden yeni BIOS’u Internetten çekmediyseniz, bu programlar aracılığı ile, Internetten uygun BIOS dosyasını çekebiliyorsunuz. Dolayısı ile anakartınızın üreticisinin WEB sayfasına gidip, BIOS dosyası aramaktan kurtulursunuz. Bu programlar, anakartınızın modelini otomatik olarak belirliyor. Fakat her anakart “Canlı” BIOS Güncelleme olayını desteklemiyor.

İkinci yöntem ise, dosyayı ayrıca çekmek ve daha sonra güncelleme programında yeni bios dosyasının diskinizdeki yerini belirtmek. Eklenmesi gereken bir ayrıntıda şu ki Asus’un programı olan “Asus Update” programı, GigaByte’ın “@BIOS” programından daha başarılı ve kullanıcı arabirimi çok daha güzel.

MSI’nin Live BIOS programını Internetten yüklüyoruz

MSI ise kısmen farklı bir yol izlemiş. MSI bu işi programla yapıyor ama web üzerinden. Programı web üzerinden yüklüyorsunuz, ve anakartınızın modeli program üzerinde değil de, web üzerinde tanınıyor ve ona göre BIOS dosyası çekiliyor. Geri kalan işlemler ise benzer.

Asus UPDATE: http://www.cizgi.com.tr/sss/sssliveupd-1.htm

GigaByte @BIOS: http://www.gigabyte.com.tw/home/a_bios.htm

MSI Live BIOS: http://www.msi.com.tw/support/feature/livebios/livebios.htm

9.BIOS KURTARMA İŞLEMLERİ

9.1. Intel Flash ROM ‘lu Anakartlar İçin BIOS Kurtarma

Eğer Intel marka bir anakarta sahipseniz diğer anakart kullanıcılarına göre şanslısınız. Zira, INTEL FLASH ROM’un Boot Block denilen bölgesi için yazma korumasına sahip. Boot Block, BIOS çipinde çok ufak bir yer kaplayan ,bilgisayarın açılabilmesi için bir takım algoritmalara sahip sistemciktir. Dolayısı ile aslında bu bölümün güncellenmesi gerekmiyor. INTEL, kendi ürettiği FLASH ROM ( BIOS çipi )’ larda bu boot block koruma özelliğini koymuş ve bu FLASH ROM’u kullanan anakartlarda, BIOS Güncellemesi sonucunda sorun yaşama ihtimalinin yok denecek kadar az. BIOS Güncelleme esnasında elektrikler kesilse bile BIOS’unuzun Boot Block bölümü hasar görmediğinden, bilgisayarınız yine açılacaktır ve Güncelleme işlemini tekrardan yapmanız istenecektir. çünkü, BIOS Güncelleme olayının ilk bölümünde, BIOS çipindeki bilgiler silinir, ikinci adımda ise bilgiler tekrar yazılır. Yani yarıda kalan işlem sonucunda tekrar BIOS Güncelleme yapmalısınız. İntel marka anakartlarda herhangi bir sorunla karşılaşıldığında uygulanması gereken yöntem şudur :

  1. INTEL anakartların üzerindeki “flash recovery” olarak tanımlanan jumper’ı bulun ve kurtarma (recovery) pozisyonuna getirin.
  2. Daha önce , INTEL anakartlar için hazırladığınız disket ile sistemi açın.
  3. Görüntü alamayacaksınız,fakat bu sorun değil çünkü işlemleri bip sesleriyle yapacaksınız. Bip sesi duyduğunuz anda Disket Sürücünüzün ışığı yanıyor ise, işlem başlamıştır demektir. Floppy ışığı söndüğünde işlem bitmiştir.
  4. Sistemi kapatın ve jumper’ı eski konumuna getirin.
  5. Sisteminizi tekrar açın ve güncelleme işlemine başlayın.

9.2. Award BIOS Kullanan Anakartlar İçin BIOS Kurtarma

Şimdi anlatılacak çözüm ise, AWARD BIOS kullanan bir çok anakart kullanıcıları için geçerli olacak bir çözüm (ASUS hariç). AWARD BIOS’a sahip anakartlarda işe yarayan bir kurtarma olayı otomatikleştirilmiş bir olay. örneğin BIOS Güncelleme sırasında, elektrik kesilmesi gibi bir sorun oluştu ve bilgisayarınız açılmaz hale geldi. Panik yapmadan hemen İnternet erişimi olan başka bir bilgisayar bulun ve işlemlere başlayın .

  1. İlk olarak bir sistem disketi oluşturun : format a:/q/s
  2. Anakartınızın üreticisinin WEB adresine gidin ve kendi anakartınız için olan yeni BIOS dosyasını indirin. AWDFLASH programını da indirin. AWDFLASH programını ve BIOS dosyasını diskete kopyalayın. Ve sisteminizdeki Autoexec.bat dosyasını da diskete kopyalayın. Şimdi Disket Sürücünün içindeyken, Autoexec.bat dosyasına sağ tuş tıklayıp düzenle deyin. Autoexec.bat içerisindeki tüm satırları silin. Ve şunları yazın:
A:\AWDFLASH dosya_adı.xxx /SN /PY /CP /CD /CC

örneğin:

A:\AWDFLASH W6334VMS.bin /SN /PY /CP /CD /CC

Bu arada yukarıda AWRDFLASH programının AWDFLASH.EXE şeklinde bulunacağı varsayılarak, AWDFLASH yazıldı. Ama aynı program AWDFL770 gibi isimlerle de bulunabilir. çektiğiniz AWARD BIOS Güncelleme programının ismine göre, verdiğimiz komut satırını değiştirmemiz gerekiyor.

örneğin :

A:\AWDFL770 w6334VMS.bin /SN /PY /CP /CD /CC

Autoexec.bat dosyası içindeki değişiklikleri yaptıktan sonra, bunu kayıt edin.

  1. Bu disket ile, sistemi açın. Ekrana görüntü gelmeyecektir. Bip sesiyle beraber, Disket Sürücü ışığının yanmasıyla işlem başlayacaktır. 1,5 – 2 dakika arası sürecek bir işlemden sonra, disket sürücünün ışığı sönecektir. Ve sistemi artık başlatabilirsiniz! Fakat bu yöntem her anakartta çalışmıyor.

9.3. Award BIOS’ lu ASUS Anakartlar İçin BIOS Kurtarma

Daha önce belirtildiği gibi, ASUS, kendi anakartlarındaki BIOS Güncelleme işlemini yapabilmeniz için AFLASH programını sizlere sunuyor. Kilit nokta şu: AFLASH programını çalıştırdığınızda, karşınızda duran ikinci seçenek şudur : “Update BIOS Including Boot Block and ESCD” (“ Boot Block ve ESCD dahil BIOS’u güncelle”) . BU demektir ki Asus Anakartların BIOS’unu güncellerken bir sorun çıkarsa, Boot Block’un zarar görmüş olması ihtimaller arasında. O zaman sisteminiz açılmayacak anlamına gelir. Tabii her zaman böyle olacak diye bir kaide yok. Boot Block gerekli olduğu vakitlerde güncelleniyor.

9.4. Ami BIOS Kullanan Anakartlar İçin BIOS Kurtarma

AMI BIOS’lar için genelde ortak bir kurtarma yöntemi var.

1.AMI BIOS’u olan anakartınızın markasına ve modeline göre, anakartınızın üreticinizin adresinden yeni BIOS dosyasını çekin. Bu dosyanın ismi şuna benzer bir şey olur : A54MS10.ROM

  1. Bu dosyanın ismini, AMIBOOT.ROM olarak değiştirin. Sonra bunu boş bir diskete kopyalayın.
  2. Diskete sistem dosyalarını transfer ETMEYİN. Diskette sadece ve sadece AMIBOOT.ROM dosyası olacak. Açılmayan sisteme bu disketi koyduktan sonra, CTRL ve HOME tuşlarını nasılı tutarken sistemi açın. Disket Sürücünün ışığı yandıktan sonra elinizi bu tuşlardan çekin.
  3. Sistem, BIOS Güncelleme olayını yaklaşık 35-40 saniye içinde bitirecek. İşlem bittiğinde birkaç bip sesi çıkacaktır. Daha sonra sisteminizi açabilirsiniz!

 

 

Chipsetler

Chipsetler anakartın üzerinde yer alan bir dizi gelişmiş işlem denetçileridir bu denetçiler anakartın üzerindeki bilgi akış trafiğini denetler.

İşlemcinin verileri aldığı yolları takip eden ve işlemcinin bir anlamda efendisi olan kısım anakart üzerindeki chipsettir.Bununla birlikte anakartın üzerinde bulunan chipset, sistem hakkındaki hemen hemen herşeyi tanımladığı için anakartın en önemli parçasıdır. Tüm data transferinin merkezi olan chipset sistemi ve sistemin kapasitesini kontrol eden bir dizi chipten oluşur. CPU’nun haricindeki en büyük chipler oldukları için bulunmaları kolaydır. Chipsetler anakart üzerine entegre edilmiştir bunun anlamı chipler anakart üzerine lehimlenmiş bir haldedir ve yeni bir anakart alınmadığı sürece upgrade edilemezler.

Chipset’lerdeki gelişmeler işlemcilerdeki gelişmelere paralel olarak ilerlemektedir. Yeni bir RAM ya da bus geliştirildiği zaman bunu işlemciye aktaracak olan Chipsetler de geliştirilir. Pentium işlemciler için farklı chipset üreticileri mevcuttur. Bunlar Intel, SIS, Opti, Via ve ALi’dir. Bu chipsetler kullanılabilecek işlemci ve anakartın performansını belirler. Günümüzde kullanılan LX, BX, EX, ZX, i810, i820, i815 ve Super Soket 7 tipi anakartların chipsetleri farklı hızdaki işlemcilere destek verirler. LX tipi anakartlar 66 MHz veri yolunu destekler. BX tipi anakartlar ise 100 MHz ve üzeri veriyolunu destekler ve bu amaçla üretilen Pentium II ve Pentium III işlemcileri çalıştırırlar. Chipsetlerin hükmettiği bazı birimler aşağıda belirtilmiştir.

    • Hafıza kontrolcüleri

    • Gerçek zamanlı saat

    • Klavye ve mouse kontrolcüsü

    • İkincil cache kontrolcüsü

    • DMA kontrolcüsü

    • PCI köprüsü

    • EIDE kontrolcüsü

Tüm bilgi chipsetin üzerinden geçmek zorundadır. Diğer tüm parçaların CPU ile haberleşmesi chipset sayesinde olur. Chipset tüm bu bilgilere hükmetmek için DMA kontrolcüsü ile Bus kontrolcüsünü kullanır. Madem ki chipsetler bu kadar önemli ve diğer parçalarla nasıl iletişim kuracaklarını bilmeleri gerekli o zaman chipsetlerin sistemin konfigürasyonuna ve işlemcisine göre dizayn edilmesi gerekir. BIOS ve hafıza ile birlikte çalışan chipset tüm bu çalışmanın merkezi olduğu için BIOS ve hafıza üreticilerinin yaptığı yeniliklere ayak uydurmalıdır.

Chipsetler anakartın üzerini kalabalıklaştıracak birçok chipin yerine geçer şu an üretilen chipsetlerin yapımı eskiye nazaran daha fazla zaman almaktadır.

Chipsetlerle ilgili bazı terimler şunlardır;

AGP – Accelerated Graphics Port (Hızlandırılmış Grafik Portu)

AGP; ekran kartlarının yerleştirildiği PCI veri yolu ile birlikte kullanılarak bilgi transferini 66 Mhz hızında ve direkt hafıza erişimiyle düzenli ve hızlı bilgi iletimi için kullanılan bir veri yoludur. AGP; PCI veri yolu ile birlikte kullanılan ve daha hızlı bilgi transferini sağlamak için grafik kartını ana hafızaya bağlayan 66Mhz hızında bir veriyoludur.

USB – Universal Serial Bus (Evrensel Seri Veri Yolu)

USB; dış cihazlar için geliştirilmiş 12 Mbps hızında çalışan seri veri yoludur.

SMP – Symetric Multi-Processing (Simetrik Çoklu İşlem)

SMP Sisteme birden fazla işlemci bağlanmasını ve bunların beraber çalışmasını destekleyen bir metoddur.

PCI Rev. 2.1 Concurrent PCI

PCI rev 2.1; 430VX, 430HX, 430TX, 440FX ve 440LX chipsetlerinde kullanılan PCI versiyonudur.

1. INTEL PENTIUM CHIPSETLER

INTEL’de kullanılan chipset teknolojilerinden 18 tanesi açıklanmıştır.

1.1. LX Chipset

LX chipsetler 66 MHz veriyoluna sahiptirler ve soket 370 ve slot 1 yapıdaki Celeron ve Pentium II (233-333) işlemcileri desteklemektedir. 3 DIMM slota sahiptirler ve maksimum 768 MB SDRAM desteklemektedirler. Fiyat olarak diğer chipsetlere göre daha da ucuzdur.

1.2. ZX Chipset

ZX chipset hem 66 MHz hem de 100 MHz veriyolunda çalışmaktadır. Celeron, Pentium II ve Pentium III işlemcileri desteklemektedir. 2 DIMM slotu vardır ve 512 MB SDRAM desteklemektedir. Fiyat olarak LX chipsetten daha pahalı ama BX chipsetten daha ucuzdur.

1.3. BX Chipset

BX chipset de 66 MHz ve 100 MHz veriyolunu çalışmaktadır. Celeron, Pentium II ve Pentium III işlemcileri desteklemektedir. 4 adet DIMM slot ile 1 GB’a kadar RAM desteği vardır. CAD/CAM gibi resim isleme, database uygulamaları, ses isleme ve 3D oyunlar gibi yüksek performans isteyen uygulamalarda tercih edilmektedir. Önceleri ATA33 standardını destekleyen BX chipsetler artık ATA66 standardını da desteklemektedir.

1.4. i810 Chipset

i810 chipsetlerde tümleşik görüntü ve ses özelliği mevcuttur. Bu chipsetler aynı zamanda 66 MHz ve 100 MHz veriyolunu desteklemektedir.

i810 chipseti diğerlerinden ayıran en büyük özelliklerinden bazıları; direk AGP grafik arabirimi, ATA 66 hard disk standardı, AC 97 ses desteği, STS (Suspend to RAM) ve AMR (Audio Modem Riser) dir. Ayrıca ATA 66 standardını ilk destekleyen chipsettir. STS (Suspend to RAM) özelliği ile çok az elektrik harcayarak çok kısa zamanda bilgisayarın açılmasını sağlamaktadır.

1.5. i810E Chipset

i810E chipset, i810 chipsetin geliştirilmiş halidir. 66, 100 ve 133 MHz veriyolunu desteklemektedir. Böylece Celeron ve Pentium III/133 MHz işlemcileri desteklemektedir. Ayrıca 133 MHz SDRAM desteği ile grafik işlemlerinde daha iyi performans sağlamaktadır.

1.6. i815-i815E

i815 chipset, i810E chipsetin devamı niteliğindedir. Ancak bu chipsetin getirmiş olduğu en yeni özellik i815 chip içine yerleştirilmiş grafik arabirimine ek olarak ayrı bir slotta AGP4X grafik desteğinin olmasıdır. Böylece daha iyi grafik için gelişmiş ekran kartı kullanmak isteyen kullanıcılara avantaj sağlanmış oldu.

i815E chipseti ise i815 chipseti ve ICH2 bileşeninden oluşmaktadır. İlk etapta I815 yonga ile ICH (I/O Controller Hub) adı verilen I82801AA yongası beraber kullanıldı. I/O Giris Çıkış arabirimi, PCI, Harddisk, USB, gibi arabirimleri kontrol eden ICH (I82801AA) yonga, harddisklerde ATA66 yi desteklerken AMR gibi yeni bir teknolojiyi de beraberinde getirdi.

Teknolojideki hızlı ilerleyiş harddiskte de ATA100 standardı ile görüldü ve AMR arabiriminin beklenen sonucu gösterememesi nedeniyle yeni arabirimler üzerinde çalışıldı. ICH 2 (I82801BA) yongası ile beraber bir kaç değişiklik yapıldı ve disklerde ATA100 desteği ve CNR (Communication Network Riser) denilen yeni bir teknoloji sunuldu. CNR ile Ethernet, USB, Ses gibi bileşenleri destekleyen kartların üretilmesi planlandı. Ayrıca 2 olan USB desteği ayrı bir yongaya gerek kalmadan 4 e çıktı. Bu farklılığı belirtmek için ise I815+ICH2 bileşenine kısaca I815E adi verildi.

1.7. i820 Chipset

i820 chipset’i 100 ve 133 MHz sistem bus hızında çalışan işlemciler için üretilmiş bir chipsettir. MCH (Memory Controller Hub), ICH (I/O Controller Hub) ve FWH (Firmware Hub) olmak üzere üç ana bileşenden oluşmaktadır. i820 chipseti özellikle 400 MHz’e kadar saat hızında çalışabilen RDRAM (Rambus DRAM) için geliştirilmiştir. RDRAM, SDRAM’den çok daha yüksek frekanslarda çalışabilmektedir.

Intel 820’yi DIMM RAM’ler ile uyumlu hale getirebilmek için MCH içerisinde MTH (Memory Translator Hub) bulunmaktadır.

1.8. i840 Chipset

Bu chipsetin i820 chipsete ek olarak getirmiş olduğu en önemli yenilikler 3 grupta toplanabilir. Bunlardan birincisi, anakartı İş ortamlarında güçlü bir platform olarak Workstation yada giriş seviyesi server olarak kullanılmasını sağlayacak çift Pentium III işlemci desteği. i840 sadece 133MHz veriyolu desteği sağlamakta bu nedenle 133MHz de çalışan Pentium III işlemciler ile maximum performans sağlanabilmektedir.

İkinci önemli özelliği ise tek kanalda RDRAM band genişliği en çok 1.6GB verebilirken bu chipset ile iki kanal RDRAM desteği geldiği için en çok 3.2GB lik bellek band genişliği sağlanmaktadır. Bu şekilde grafik ve resim isleme programları olan CAD/CAM, AutoCAD gibi yazılımlar ile uğraşan kullanıcılar için daha canlı, hızlı ve net görüntüler sunulmaktadır.

Üçüncü yenilik ise anakart üzerinde Intel i82806 kullanıldığında mevcut 32bitlik PCI yuvalarına ek olarak 64bitlik PCI yuva desteği gelmekte ve iki yonga arasındaki band genişliği ise 533MB/s olmaktadır. Bu yuvalarda daha çok yüksek band genişliği isteyen Gigabit Ethernet, Fiber Channel yada SCSI kartlar kullanılabilmektedir.

Beşinci jenerasyon işlemciler için üretilen Intel chipsetlerden bahsetmek gerekirse bunların sayısı tahmin edilenden fazladır ve karışıklığa neden olabilir.

1.9. 430LX, “Mercury”

430LX eski 60-66 Mhz lik Pentium işlemciler tarafından desteklenen bir chipsettir.

PCI ve 128Mb sistem hafızasını desteklemesine rağmen EDO ramı desteklemeyen 430LX zayıf bir mimariye sahipti ve Intel; Soket 5 anakartlarda kullanılan 75-100 mhz lik modelini çıkarttıktan sonra unutuldu.

1.10. 430NX, “Neptune”

430NX, 75-133Mhz arası çalışan işlemcileri destekler. 430NX, LX chipsetinin birkaç özelliğinin değiştirilmesiyle elde edilmiştir. LX den farklı olarak çift işlemciyi ve 512 Mb ram belleği destekleyen chipsetin asıl kullanım amacı zamanının hızlı chiplerine yardımcı olmaktı.

1.11. 430FX, “Triton”

Bu chipset Triton serisinin başlangıç chipsetidir. Günümüzde kullanılmayan 430FX Intel’in chipset dünyasında ismini duyurmasını sağlamıştır. 430FX EDO ram, pipeline burst cache ve PCI 2.0 teknolojilerini desteklediği için daha iyi bir performans sağlamış ve NX in önüne geçmiştir. Garip olan ise FX in 128 Mb ram’e kadar destek vermesi ve NX chipsetinde olan çift işlemci desteğinin bu chipsette bulunmamasıdır. 430FX şu anda kullanılmamaktadır ve ancak eski anakartların üzerinde bulunabilir.

1.12. 430HX, “Triton II”

Eski bir chipset olmasına rağmen halen geniş bir kullanım alanı bulan 430HX ilk Triton chipinin üzerine bazı eklentiler yapılarak elde edilmiştir.

               Bu chipsetin başlıca özellikleri;

    • Hafıza denetleme ve parity desteği

    • Çift işlemci desteği

    • 512 Mb sistem hafızası desteği

    • 512 Mb cach li sistem hafızası desteği

    • PCI 2.1 uyumluluğu

    • USB desteği

    • Artırılmış performans

1.13. 430VX “Triton III”

430HX chipseti güce ihtiyaç duyan kullanıcılar için geliştirilirken 430VX chipseti ise ev kullanıcıları için geliştirilmiştir. Başlıca avantajları ise SDRAM desteğinin bulunması ve ucuz olmasıdır. Bununla birlikte ucuz maliyet HX chipsetinin sahip olduğu çoğu özelliğin VX chipsetinde eksik kalmasına neden olmuştur. Bu chipset aynı zamanda daha az SIMM slotunu destekler bu yüzden performans gerektiren uygulamalar çalıştıranların daha hızlı çalışan chipsetleri tercih etmeleri gerekir.

1.14. 430TX

Çoğu kişi TX chipset çıktığı zaman bunun HX chipsetinden sonra bir devrim niteliğinde olduğunu düşünmüştü ama Intel böyle düşünenleri hayal kırıklığına uğrattı. Aslında TX chipseti VX e göre gerçektende gelişmiş özelliklere sahipti ama hala HX chipsetinin bazı özelliklerini barındırmıyordu. Gerçekte bunun asıl nedeni pazarlama stratejisiydi. Intel, kullanıcıların Pentium Pro ve Pentium II kullanmalarını istiyordu bu yüzden tüm özellikleri bir beşinci jenerasyon chipsete yatırmak istemiyordu.

TX chipset 256Mb sistem hafızasını destekliyordu ama hafızanın sadece 64Mb lık bölümü cachlenebiliyordu. TX chipseti Ultra DMA modunu ve VX e göre daha fazla SIMM slotu destekliyordu. Bu yüzden de VX e göre daha az güç harcadığı halde daha fazla performans gösteriyordu. Bununla beraber ECC ram ve çift işlemci desteği bulunmuyordu.

Pentium® İşlemci chipsetleri

 

430VX

430TX

430HX

430FX

430MX

HOST

İşlemci

Pentium®

Pentium®

Pentium®

Pentium®

Pentium®

Voltaj

3.3v (I/O)

3.3v (I/O)

3.3v (I/O)

3.3v (I/O)

3.3v (I/O)

Çift işlemci desteği

Hayır

Hayır

Evet

Hayır

Hayır

DRAM

Tazeleme

CAS-önce- RAS

CAS-önce- RAS

Sadece RAS

CAS-önce- RAS

CAS-önce- RAS

RAS Hatları

5

6

8

5

4

64 Mbit Desteği

Hayır

Evet

Evet

Hayır

Hayır

Max Hafıza Desteği

128 Mbytes

256 Mbytes

512 Mbytes

128 Mbytes

128 Mbytes

Hafıza tipleri

SDRAM/EDO/ FPM

SDRAM/EDO/ FPM

EDO/FPM

EDO/SPM

EDO/SPM

SDRAM (CL=2)

6-1-1-1

6-1-1-1

NA

NA

NA

EDO  (66 MHz)

6-2-2-2

5-2-2-2

5-2-2-2

7-2-2-2

7-2-2-2

MA Bufferı

Entegre edilmiş

Entegre edilmiş

Entegre edilmiş

Dışarda

Dışarda

ECC/Parity

Hayır

Hayır

Evet

Hayır

Hayır

L2

Cache Tipi

Async, DRAM, Pburst

Pburst

Pburst

Async, Burst, Pburst

Async, Burst, Pburst

Cachelenebilir kapasite

64 Mbytes

64 Mbytes

512 Mbytes

64 Mbytes

64 Mbytes

PCI ARAYÜZÜ

PCI Desteği

PCI 2.1

PCI 2.1

PCI 2.1

PCI 2.0

PCI 2.0

PCI Uyumluluğu

Evet

Evet

Evet

Hayır

Hayır

BAĞDAŞTIRICI

MTT

Evet

Evet

Evet

Hayır

Hayır

GRAFİK

SMBA Desteği

Evet

Hayır

Hayır

Hayır

Hayır

GÜNEY KÖPRÜSÜ

Tip

PIIX3

PIIX4

PIIX3

PIIX

MPIIX

USB Desteği

Evet

Evet

Evet

Hayır

Hayır

IDE

BMIDE

Ultra DMA

BMIDE

BMIDE

Normal IDE

RTC

Dışarda

Entegre edilmiş

Dışarda

Dışarda

Dışarda

YÖNETİM

Güç Yönetimi

N/A

ACPI

N/A

N/A

SMI, APM

I/O Yönetimi

N/A

SM Bus/GPIO

N/A

N/A

N/A

Bu chipsetler Pentium Pro ve Pentium II pazarına sahip olan Intel tarafından üretilmiştir.

1.15. 450GX/KX “Orion”

Bu Intel’in ilk Pentium Pro chipsetiydi ve fiyatı yüksekti. Orion iki versiyonla geldi bunlardan birisi GX diğeri ise KX di. GX; chipsetin 4GB sistem hafızası, 4 işlemci ve 2 ayrı PCI yolunu destekleyen server versiyonuydu. KX ise işistasyonları için tasarlanmış olmasına rağmen bir server kadar da güçlüydü. KX 1GB sistem hafızası ile 2 işlemciyi destekliyordu.

Yüksek maliyetleri nedeniyle çoğu PC de kullanılamayan bu chipsetleri alırken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta ise versiyon numaralarıdır. Zira eski versiyonlarda performansı düşüren bazı hatalar bulunmaktadır.

1.16. 440FX “Natoma”

Natoma; Pentium Pro anakartlarda kullanmak için üretilen en kullanışlı chipsetti. Maliyet büyük ölçüde azaltılmıştı. GX ve KX in bazı özellikleri bu chipsette olmamakla beraber iyi bir performansa sahipti. Natoma çoğu özelliği ile HX chipsetine benzerlik göstermekteydi. 440FX chipseti eski bir chipset olması nedeniyle Ultra-DMA ve SDRAM desteği gibi bazı özelliklerden yoksundur.

1.17. 440LX

440LX Intel tarafından Pentium Pro yu desteklediği kadar Pentium II yi de desteklemek için yapılan eski bir chipsettir. 440LX, FX üzerine eklenen Ultra-DMA, SDRAM, USB, AGP desteği ile elde edildi. Bu chipset aynı zamanda özellikle Pentium II ile çalışırken FX den daha gelişmiş bir performans sergilemektedir.

1.18. 440BX

440BX Intel tarafından yeni Pentium II ler için (350, 400 ve 450 Mhz) üretilen ve 100 Mhz lik SDRAM hafıza altında 100 Mhz den 66 Mhz e kadar veriyolu hızını destekleyen en yeni Pentium II chipseti idi. Bu chipset aynı zamanda Intel’in taşınabilir sistemler için ürettiği en son ürünler ile Mobil Pentium II işlemcisini de destekliyordu.

2. INTEL OLMAYAN CHIPSETLER

Intel chipset üretiminde söz sahibi olmasına ve chipset piyasasını hemen hemen ele geçirmiş olmasına rağmen Intel’den başka firmalar tarafından üretilen bir çok chipset halen mevcuttur. Aynı zamanda Intel’in, Pentium II işlemcisi için daha iyi chipsetler yapmak istemesi ve bunun için de Socket 7 chipsetlerinin yapımından vazgeçmesi nedeniyle buradaki boşluğu diğer popüler chipsetler doldurmuştur.

2.1. OPTI

OPTI, Intel’den önce chipset dünyasındaki en büyük firmaydı. OPTI firması Intel’in Triton serisine benzeyen ama onlar kadar performanslı olmayan chipsetler üretti. OPTI nin ürettiği chipsetler daha çok ucuz anakartlarda maliyeti düşürmek için kullanılıyor.

2.2. VIA

VIA, Intel’den sonra bilinen en iyi chipset üreticisidir. Maliyet açısından Intel’e göre daha uygundur ve Intel’i kendi teknolojisini geliştirmek için zorlamaktadır. VIA VP-2, 430HX chipseti ile benzerlik göstermekle beraber başka aygıtları da desteklemektedir.

2.3. SiS, Silicon Integrated Systems

SiS daha az özelliklere sahip olmakla beraber iyi bir Intel alternatifidir. Ucuz anakartlara chipset ürettiği halde ürettiği chipsetlerin çoğu iyi bir performansa sahiptir. Intel’in altıncı jenerasyon chipsetlere doğru ilerlemesiyle SiS chipsetler muhtemelen daha da gelişecektir.

Bu chipsetlerin en önemli dezavantajı birleştirilmiş hafıza mimarisini kullanmasıdır. Bu mimari video kartının kendi hafızası yerine sistem hafızasını kullanmasını sağlar ki bu; performansı düşüren bir özelliktir.

En popüler SiS chipseti muhtemelen 5571 dir. 5571’nin 75 Mhz ve 83 Mhz veri yolu ile SDRAM desteği bulunmaktadır. Aynı zamanda Cyrix 6×86 da bulunan ve Intel’de bulunmayan Linear Burst Mode (Doğrusal Patlama Modu) nu destekler. Bu chipset Intel’in VX chipsetine benzemekle beraber Intel isminden yoksun olduğu için pek tanıtılamamıştır.

2.4. AMD-640

AMD, Intel’in beşinci jenerasyon chipsetlerin üretiminden çekilmesiyle ve K6 işlemcilerini pazarlamaya başlamasıyla chipset piyasasına girmek için kendine bir fırsat bulmuş oldu. AMD kendi chipsetlerini daha hızlandırmak için VIA’ nın VP-2 chipsetinin haklarını satın alarak kendi AMD-640 chipsetini yarattı.

640 chipseti Intel’ in 430 serisinden daha iyiydi. 2 MB ikincil cache bellek, SDRAM ve Ultra-DMA yı destekliyordu. Aynı zamanda Intel’in TX serisinde bulunmayan 512 MB lık sistem hafızası desteği ve ECC RAM desteği AMD nin chipsetini bir adım öne taşıyordu. Yakın gelecekte AMD, AGP ve çoklu işlem desteği olan chipsetleri çıkarmayı planlıyor.



Hazırlayan

Ferhat NALBANT

Güncel Anakartlar (Soket-775)

1.ANAKART

Fiberglasttan yapılmış, bir bilgisayarın tüm parçalarını üzerinde barındıran, bu parçalar arasında bakır yollar ile iletimi sağlayan, genellikle koyu yeşil bir levha şeklindeki elektronik devrelerdir. Anakart üzerinde işlemci, ram, ses kartı, ekran kartı, modem, Ethernet, TV kartı gibi kartların girebileceği yuvalar, klavye, sabit disk, flopy disk, seri – paralel port denetçileri ve bunların koordinasyonunu sağlayan chipset bulunur. Bu birimler arasında iletişimi sağlamak için anakart bir sinir sistemi gibi görev gören bir platformdur.

Şekil 1.1: Gigabyte DQ6 Anakart

Bir PC’nin hangi özelliklere sahip olabileceği; maximum ram, işlemci türü, birimlerinin maximum hız seviyesi, yeni teknolojiyi ne kadar desteklediği belirler. Yani anakart alımında asıl dikkat edilmesi gereken kıstaslar, bilgisayarın hangi amaçla ve niçin kullanılacağı, yakın gelecek olan anakart ailesinin özelliklerini desteklediğidir. Ayrıca ne kadar fazla teknolojiye destek verdiği, bios özellikleri ve satın alınan yazılımlar da önemlidir.

1.1. Chipset (Yonga seti)

Anakart üzerindeki işlemci, sistem veri yolları, önbellek, çevre birimleri gibi birimleri arasında veri akışını denetleyen, yani bilgisayarın beyin görevini gören ve pc’nin hızını önemli bir şekilde etkileyen entegre devresidir. Kısaca işlem denetleyicisi diyebiliriz. Chipset işlemleri denetleyebilmek için DMA kontrolcüsü ile Bus kontrolcüsünü kullanır.

Şekil 1.2: X38 Kuzey Köprüsü ve ICH9 Güney Köprüsü Chipsetleri

Eski teknolojide bir anakart üzerinde birden fazla chipset bulunurken günümüzde tümü bir chipset içerisinde toplanmıştır. Bunun başlıca nedenleri maliyet, basit tasarım ve uyumluluk sorununu gidermek içindir. Bilgisayarın herhangidir biriminde meydana gelen yeniliği (örn; geliştirilmiş sistem veri yolunu) işlemciye aktaracak olan chipsetler olduğundan dolayı, diğer birimlerle paralel olarak gelişir. Günümüzde en yaygın chipset üretici firmaları Intel, Silicon Integrated System (SIS), Acer Labs Inc. (ALI), VIA’dır.

1.2. İşlemci

Bilgisayar içindeki tüm aritmetiksel ve mantıksal işlemlerinin yapıldığı ve tüm işlemlerin kontrol edildiği bölümdür. Bilgisayarın asıl yükünü çeken beyin olarak düşünülebilir. Bilgisayarın hızını etkileyen en önemli parçadır. İşlemci hızı Mhz (Mega herz) olarak ölçülür. 1 Mhz= 1.000.000 İşlem/Saniye’dir. Yani 1 Mhz hızındaki bir işlemci saniyede 1 milyon işlem yapar.

1.3. İletişim Yolları

Bilgisayarın bileşenleri arasında (işlemci, önbellek, bellek, genişleme kartları, depolama aygıtları vs.) verileri iletmek için kullanılan devrelere denir. İletişim yolları adres yolu, veri yolu, sistem (kontrol) yolu olarak üçe ayrılır.

Adres yolu verinin nereye gideceği bilgisini taşır. Bellekteki bir yerin veya veri transferinde görev alan giriş çıkış portunun adresini iletmekte kullanılır. Rom ve ram bellekte saklanan her komut ve her bilginin 16 bitten oluşan bir adresi vardır. Programın çalışması sırasında verilen bir yerin içeriği gerekli olduğunda mikroişlemci o yerin adresini adres yoluna koyar. Adres yolu verinin saklanmakta olduğu yere ulaşmakta kullanılan adresi iletmekte kullanılır. Ulaşılan verinin içeriği daha sonra veri yoluna konur. Ve bu verinin içeriği mikroişlemciye okunur. Adres yollarının çoğu 16 bitten oluşur. Her hat 0 ya da 1 den oluşan bir adres biti taşır. Bundan dolayı söz konusu 16 hattın 216 = 65536 değişik kombinasyonu söz konusudur. Bunun anlamı 16 adres hattı kullanılarak 65536 tane saklama yerine ve giriş/çıkış aygıtına ulaşabilmektir.

Veri yolu, verilerin bilgisayarın belirli bölümleri arasında dolaşmasını sağlar. Yani bir anlamda esas verinin taşındığı yoldur. Bu veri makinenin komutları ya da bellekteki işlenecek herhangi bir bilgi olabilir. Kontrol ve adres yollarından farklı olarak Veri yolu çift yönlüdür. Yani hem mikroişlemciye hem de mikroişlemciden dışarıya doğru olur.

Sistem yolu mikroişlemcinin zamanlama ve kontrol devrelerinde üretilen kontrol sinyallerini belleğe ve Giriş/Çıkış birimlerine taşır. İşlemin yazma mı, okuma mı olduğuna karar verir. Bilgisayarın her parçasına ulaşmasını sağlayan yoldur. Yolun büyüklüğü önemlidir. Çünkü bu büyüklük yolun aynı anda ne kadar veri taşıyabileceğini belirler. Örneğin 16 bitlik bir yol 16 bitlik veriyi, 32 bitlik yol ise 32 bitlik veriyi taşıyabilir. Her yolun MHz ile ölçülen bir saat hızı vardır. Örneğin sistem yolunun hızı ilk başlarda 33 MHZ idi. Gelişen teknoloji ile bu yolun hızı 800 MHZ üzerine çıkarılmıştır. Günümüzde bulunan veri yolları ISA, PCI, AGP, PCIe’dir [1].

1.4. Portlar ve Konnektörler

Ana kartın dış birimlerle bağlantı kurduğu özel yapılardır. Bağlantı kurulacak birim ile iletişim kurmaya uygun fiziksel yapıdadır. Portların bir kısmı kasanın içindedir ve bu portlara hard disk gibi kasa içine monte edilen birimler bağlanır. Bazı portlarda kasa yüzeyinde anakarta monteli şekilde bulunur. Bu portlara kasa dışından ulaşılır ve mikrofon gibi kasa dışında bulunması gereken cihazlar bağlanır.  Eski anakartlarda AT form faktörü kullanılırken bu portlar birer kablo aracılı ile anakart üzerindeki konektörlere bağlanırdı ama ATX form faktörü ile artık anakart ile bütünleşiktir. Yani anakartın bir kenarında bulunan bu portlar, tam kasanın arka kısmındaki boşluklara denk geliyor. Bu yüzden kasalar da anakart form faktörlerine uygun olarak üretiliyor. Bazı portların ana kartın yüzeninde olmasına rağmen istenirse bir uzatma kablosu ile kasa üzerinde ayrılmış özel bölümlere taşınabilir.Örneğin ek USB portları özel USB uzatma kabloları ile kasa yüzenine taşınabilir. Ayrıca anakart üzerinde bulunan konektörler aracılığıyla sabit disk, CD sürücü, CD yazıcı, disket sürücü, fan bağlantıları yapılabilir.

Seri portlar isimlerini verilerin porttan seri bir biçimde yani bir seferde tek bit olarak gönderilmesi gerçeğinden almaktadır. Bunun sebebi portun her yön için tek bir veri hattına sahip olmasıdır. Seri portlara COM portlar da denilmektedir. Çünkü harici aygıtlarla PC arasında biri iletişim aracı oluşturmaktadır. Seri portlara bağlanan en yaygın aygıtlar modemler, fareler, yazıcı ve çizici gibi seri yazdırma aygıtlarıdır. 25 ve 9 pin olmak üzere seri portların konektörleri 2 şekilde olur. 25 pinlik bir aygıtı 9 pinlik bir porta ya da 9 pinlik bir aygıtı 25 pinlik bir aygıta bağlamak gibi durumlarda kullanılabilecek adaptörler bulunmaktadır. Şekil 1.3. ile 9 pinlik seri portun yapısı verilmiştir.

Şekil 1.3: Seri Portun 9 Pinli Yapısı

1.pin : DCD (karşı cihaz hazır mı?)

2.pin : RXD (alınan veri)

3.pin : TXD ( gönderilen veri)

4.pin : DTR (veri terminali hazır sinyali)

5.pin : GND (mantıksal toprak)

6.pin : DSR (veri seti hazır sinyali)

7.pin : RTS (gönderme isteği sinyali)

8.pin : CTS (gönderileni bellekten sil)

9.pin : Zil kontrolü [2]

Byte’lar halinde bulunan verileri bitlere dönüştüren UART (Universal Asencronous Reciever Transmitter )vardır. Evrensel asenkron alıcı verici anlamındaki UART baytları seri porttan gönderilebilecek seri bitlere dönüştürür. UART ayrıca gelen bitlerin PC tarafından işlenebilmesi için bunları baytlara çevirir

Çoğu zaman paralel portlara LPT portu da denilmektedir. LPT Line PrinTer sözcüğünden alınmıştır. Ve bunun sebebi en çok yazıcıları bağlamak için kullanılması gerçeğine dayanmaktadır. Paralel portlar isimlerini verilerin porttan paralel bir biçimde, yani bir seferde bir bayt olarak iletilmesi gerçeğinden alırlar. Port sekiz adet veri hattı içerir ve baytın her biti bayttaki diğer bitlerle hemen hemen aynı anda farklı bir hattan iletilir. Paralel portlar LPT1, LPT2 gibi isimlendirilir. Paralel portlar tek yönlü idi. Yani veriler çevre birimlerine iletilirlerdi. Fakat ters yönde iletilmezlerdi. Çift yönlü paralel port 1987’de ortaya çıktmıştır  ve çevre birimlerinin PC ile ters yönde de iletişim kurmaları sağlanmıştır. Örneğin bir yazıcı PC’ye durumuyla ilgili (kağıt sıkışması, kağıdın bitmesi gibi) bilgi gönderebilmeye başlamıştır. Paralel portlar 25 pinlik bir dişli konnektör kullanırlar. Şekil 1.4’de 25 pinlik konektöre örnek örnek görmektesiniz.

Şekil 1.4: Paralel Portun 25 Pinlik Yapısı

Seri portlar verilerin iletilmesinde daha güvenli olmakla birlikte paralel porta nazaran yavaş kalmaktadır. Çünkü bilgiler tek tek gönderilmektedir. Paralel portlarda ise veriler byte byte gönderilmekteydi. PS/2 Fare Portu, Paralel Port,  LAN (RJ45) Port,  Ses Girişi,   Ses Çıkışı,  Mikrofon Girişi, USB Port, VGA Port,   Seri Port,   PS/2 Klavye Portu gibi birimlerin port çeşitleri vardır [3].

1.5. Ön Bellek

Ön bellek, işlemcinin hemen yanında bulunan ve ana belleğe oranla çok düşük kapasiteye  sahip olan bir yapıdır. L1 önbellek yüksek hızlı az miktarda veriyi içerir, işlemciyle birleşik ya da işlemciye çok yakın durumda bulunur.L2 önbellek anakart üzerinde işlemciye bitişik olarak bulunur.  8 MB’a kadar L2 önbellek günümüzde bulunabilmektedir. Anakarta bağlı olarak L2 cache upgrade edilebilir. Kapladığı alan ve maliyet açısında DRAMlere oranla daha pahalı olması nedeniyle az miktarda kullanılmaktadır.

Ön bellek kullanımında tüm programlar, bilgiler ve veriler için geçerli olan temel prensip “80/20” kuralıdır. %20 oranındaki hemen kullanılan veri ve işlem zamanının %80’ini kullanır. Bu %20’lik veri e-posta silmek ya da göndermek için şifre girme, sabit diske dosya kaydetme ya da klavyede hangi tuşları kullanmakta olduğunuz gibi bilgileri içermektedir. Bunun tersi olarak geri kalan %80’lik veri de işlem zamanının %20’sini kullanır. Ön bellek sayesinde, işlemci tekrar tekrar yaptığı işlemler için zaman kaybetmez.

2.ASUS P5E3 DELUXE WIFI AP ANAKART

Şekil 2.1: Asus P5E3 Deluxe Wifi Ap Anakart

2.1. Anakart Yapısı

Anakart siyah renkli PCB’ye  sahip ATX form faktör üzerine yerleştirmiş. 30.cm eni ve 24.4 cm eni bulunmaktadır.

AT form faktörü kullanılırken portlar birer kablo aracılı ile anakart üzerindeki konektörlere bağlanırdı; ama ATX form faktörü ile anakart ile bütünleşiktir. Yani anakartın bir kenarında bulunan bu portlar, tam kasanın arka kısmındaki boşluklara denk gelir. Bu yüzden kasalar da anakart form faktörlerine uygun olarak üretilir.

2.1.1. Blok Diagram

Şekil 2.2: Standart Blok Diyagram

Anakartın üzerindeki veri akışı, işlemcinin denetimi altında bus adı verilen elektronik yollar üzerinden gerçekleştirilir. İki tür bus vardır. Bunlardan çevre kartlarla iletişimi sağlayan I/O bus’ı işlemciye ulaşmak için, işlemci ram arasındaki veri aktarımını sağlayan system bus’ı kullanır. Anakart üzerinde yer alan köprü chipsetleri I/O bus’ı system bus’a bağlar. Kuzey köprüsü bu anakartta işlemciye 1600 MHz’e kadar ulaşabilen FSB ile bağlanır.

2.1.2. Anakart Bileşenleri

Anakart üzerinde bulunan birimler şekil 2.3.’de gösterilmektedir.

Şekil 2.3: Anakart Bileşenleri

Anakart bileşenler listesi aşağıda verilmiştir.

  1. PCIe x16 Slot ( x14 elektrik)
  2. JMicron JMB363 Chipset
  3. Asus Express Gate
  4. PCI Slot
  5. ADI Soundmax 1988B HD Audio Codec
  6. PCIe x16 Slot (x16 elektrik)
  7. Realtek RTL8011SOC PCI Gigabit Ethernet Chipset
  8. PCIe x1 Slot
  9. RALink RT
  10. Marvell 88E8056-NNC1 PCIe Gigabit Ethernet Chipset
  11. Power Fan
  12. Arka Panel
  13. 4 Pin CPU Power Konnektör
  14. Soket 775
  15. CPU Fan
  16. DDR3 DIMM
  17. Floppy Port
  18. 24 Pin ATX Power Soket
  19. Sata 3 Gbps Port
  20. IDE Port
  21. Ön Panel Pin Çıkışı
  22. Ami Bios Pili
  23. Agere IEEE 1394a Firewire Chipset
  24. USB 2.0 Pin Çıkışı
  25. Firewire Pin Çıkışı
  26. RS232 Seri Pin Çıkışı
  27. Ön Panel Ses Çıkışı

2.2. İşlemci

Bu anakart Intel Core2 Quad, Core2 Extreme, Core2 Duo, Pentium Extreme, Pentium D, Pentium 4 işlemcileri kullanabilinir. Ayrıca Intel’in 05B/05A/06 işlemcilerini de desteklemektedir. İşlemciler LGA775 (Land Grid Array) soket yapısını kullanılmaktadır.2004 yılının sonlarında çıkan bu soket tipinde işlemci üzerinde iğneler bulunmaz. Böylece bu iğnelerin kırılmasıyla ortaya çıkacak sorunlarda aşılmıştır. Bunun yerine düz bağlantılar tanımlanmıştır. İşlemciyle soket yuvası arasındaki teması güvenilir kılmak için kilitleme koluyla birlikte işlemcinin metal çerçevesine baskı uygulanır. Soğutucuyu sökmek istediğimizde, işlemcide beraberinde gelmez. Intel’in 45nm Multi-Core CPU’larınıda destekler.

Şekil 2.4: Soket LGA775

2.2.1. Enerji Tasarrufu Çözümleri

Enerji tasarrufu sağlamak adına Asus EPU (Energy Processing Unit) denilen bir entegre devre geliştirilmiştir. İşlemcinin üzerindeki yük miktarını ve kullandığı enerji miktarını gerçek zamanlı olarak yöneten bir sistemdir. Düşük yoğunluktaki işlemler için %7 enerji sağlayıp yüksek enerji gerektiren uygulamalarda ise yüke göre otomatik olarak enerjiyi sisteme verilir. AL Gear 3 ile birlikte çalışarak %58.6 ‘nın üzerinde enerji tasarrufu söz konusudur.

VRM (voltaj regülasyon modülleri yani) işlemciye giden voltajı sağlar. Diğer değişle bunlar MOSFET’dir. Faz sayısı arttıkça kullanılan güç mosfetlerinin sayısı da artar, böylece gereken iş daha çok mosfet arasında paylaştırılarak voltaj kontrolü yapılır. 3rd Generation 8 Phase Power Design I modüllerinde toplam gücü mosfetler arasında paylaştırılır ve ortaya çıkan ısı 6’a bölünüyor. Bu, daha esnek overclock imkanı demektir.

AI Nap ile kullanıcı geçici olarak uzakta iken minimum güçte sistem çalışmaya devam eder. Bilgisayar uyku modunda iken yüklenen dosyalar veya çalışan uygulamaların çalışması korunmaya devam edilir. Klavye veya mouse’ a tek bir tıklamayla bilgisayar birkaç saniyede uyku modundan çıkar.

AI Direct Link bilgisayarlar arasında hafifletilmiş hızlı veri bağlantısı ile büyük miktardaki verileri bile kolay ve etkili bir şekilde ağ kabloları ile aktarılmaktadır. Yaklaşık olarak %70 oranında zaman kazancı olmaktadır.

2.2.2. Soğutma Sistemleri

Anakart güç devreleri birincil ısı kaynağıdır ve ısı sistemin kararlı çalışmasını önler ve hayatını kısaltır. Patentli Power Stack Cool 2 teknolojisi ısıyı güç bileşenlerinden uzağa iletecek ana PCB’ye tuttrurulmuş bir mini PCB kullanır ve 10 dereceye kadar kazanç elde edilir.

Hiç bir şey yapmadan daha soğuk overclock yapma, daha sessiz işleme, daha yüksek kararlılık, ve daha uzun sistem ömrü ağlar.

Pasif soğutmanın hem prensibi, hem de uygulaması oldukça basittir. Isının oluştuğu alanı büyütür. Bunun için ısı kaynağına -mesela CPU- kendinden oldukça büyük, ısıyı iyi ileten ek bir parça takılır. Böylece ısı kaynağı, artık daha fazla hava ile temas edeceğinden, soğuması daha kolay olur. Asus, anakart üzerinde işlemciyi soğutmak için katı kapasitörlü pasif soğutucular kullanılmaktadır. Tamamı bakırdan yapılan bu soğutucular gürültü sorununa büyük ölçüde çözüm getirmektedir. Ancak tek başına tam çözüm getirmektedir. Ayrıca pasif soğutma sistemi anakart içerisinde fazla yer kaplamaktadır.

ASUS Q-Fan2 teknoloji CPU fan hızını sistem yüklemesine göre ayarlar. Sessiz, serin ve verimli bir işlem sunar.

2.3. Chipset

Intel’in başarılı chipseti P35’in ardından iddialı olan x38 2007 yılının 3. çeyreğinde anakartlar üzerinde kullanılmaya başlanılmıştır.

Intel X38/ICH9R Yonga setinin genel özellikleri:

  • Mevcut işlemcilerin yanı sıra tam 45nm desteği
  • DDR-3 bellek desteği
  • 3x PCIe 2.0
  • 2x PCIe X16 Crossfire desteği
  • ICH9R Güney köprüsü
  • Extreme Memory  teknolojisi
  • Extreme Tuning overclock teknolojisi
Şekil 2.5: MCH/ICH

2.3.1. DDR3 Bellek

X38 chipsetli anakart DDR2 ve DDR3 desteği verir. Asus ürettiği anakart üzerinde sadece DDR3’e izin vermektedir.4xDIMM ile toplam 8GB bellek kapasitesi vardır.

DDR3 yapı olarak DDR2’ye çok benzer. DDR2 belleklerde olduğu gibi 240 pini bulunan DDR3 bellek buna rağmen yapısı fiziksel olarak daha farklıdır. Toplam 72 ayağın 36 ayağı bir tarafta diğer 36 ayak ise diğer taraftadır. Yani eski DDR2 soketlerde DDR3 bellek kullanılmaz. Ön taşıyıcı tamponunun genişliği DDR3’te 8-bit iken, DDR2 ‘de 4 bit ve DDR’da ise 2 bittir. 1333 Mhz hızında hafıza modülleri desteklenmektedir. Çalışma hızı DIMM (Dual In-line Memory Module) teknolojisi ile 64 bit’e çıkarılmıştır. Çift bant gelişliğine sahiptir. Cas gecikme süresi 7 sn’yedir. 1.6 Gb/sn’ye kadar çıkan hız (x38 chipsetinin overclock esnekliğiyle 1.8 Gb/sn’ye çıkabilmektedir.)3D uygulamalarını ve Windows Vista işletim sistemi gereksinimlerini rahatlıkla karşılamaktadır.

Standart İsmi Hafıza saati Giriş Çıkış
Veriyou Hızı
Saniyedeki Data
Transferi
DDR3-800 100 MHz 400MHz 800 milyon
DDR3-1066 133 MHz 533 MHz 1066 milyon
DDR3-1333 166 MHz 667 MHz 1333 milyon
DDR3-1600 200 MHz 800 MHz 1600 milyon

Tablo 2.1: DDR3 Bellek

DDR3 günümüzün yeni çoklu çekirdekli sistemlerinin performansını da iyileştirmektedir. DDR3 sadece performansı iyileştirmekle kalmaz, DDR2’nin kullandığı 1.8V besleme gerilimine karşılık 1.5V’luk besleme gerilimi ile çalışmaktadır. Bu sebeple yaklaşık olarak batarya ömrü 20dk civarında daha uzundur. Bunun sebebi çift kapılı transistorlar kullanmasıdır. Isı yönetimini iyileştirmek için giden sinyal uçları boyunca sinyalin korunması hedeflenmiştir.

ECC (Error Correction Code) özelliği yani hata kontrolü ve buffered memory özelliği yoktur. Buffered memory özelliğiyle verilerin adresleri ram’in bir bölünme kaydedilir ve veri talebi olduğunda bu verini hafızada olup olmadığı bu bölümden bakılarak karar verilir. Bu sorgulamadan dolayı zaman kaybı yaşanmaktadır.

2.3.2. Sistem Yolu

P5E3 Deluxe Wifi Ap, X38/ICH9R sayesinde crossfire teknolojisi destekli 3 adet PCIe x16 (PCIe 2.0 mod, PCIe x4 veya X1), 2 adet PCIe x1 ve 2x PCI barındırabilmektedir.

PCI (Peripheral Component Interconnect) 1993’te Intel tarafindan gelistirilen bu veriyolu 64 bit’liktir, ama uyumluluk problemleri nedeniyle uygulamada genelde 32 bit’lik bir veri yolu olarak kullanılır. İşlemci ile senkron 33 veya 66 MHz saat hızlarında çalışır. 32 bit ve 33 MHz PCI veri yolunun kapasitesi 133 MB/sn’dir.

PCI-E 1.1’de hat başına hız 250 MB/s olarak verilirken,2007 yılında çıkan  PCI-E 2.0 bunu 500 MB/s düzeyine çıkarmaktadır. Böylece ekran kartları için kullanılan PCI-E x16 bağlantılarında PCIe-E1.1 toplam 4000 MB/s, PCI-E 2.0 ise 8000 MB/s vermektedir. Geriye uyumludur  [4]. Son olarak PCI-Exp 3.0 sürümü üzerinde çalışmalar bulunmaktadır. 2011 yılında piyasaya sürülecek olan PCI-Exp. 3.0, 2.0’a göre veri transferinde 2 kat daha hızlı olacaktır.

Şekil 2.6: AGP ve PCI Veriyolu Aktarım Hızları

X38, PCI Express 2.0 standardını destekleyen ilk yonga setidir. Her PCIe hattı başına aktarım hızı 250 MB/s yerine 500 MB/s olması sayesinde ekran kartları için değil, yeni arayüzü kullanan ağ denetleyicisi veya ses kartı gibi bileşenler için de geçerlidir [5].

PCI-SIG (PCI Özel İlgi Grubu)’nin sitesinde yer alan PCIe ile ilgili özellikler şöyle maddelendirilmiştir.

  • Dinamik bağlantı hızı yönetimi ile geliştiricilerin bağlantı şeridinin hızını ayarlamasına olanak verildi,
  • Bağlantı bant genişliği uyarıları ile işletim sisteminin ve aygıt sürücülerinin bağlantı hızı ve genişliğinden haberdar olmaları sağlandı,
  • İşlevsellik yapısının genişlemesi ile kontrol yazmaçlarının takılı aygıtları, slotları ve ara bağlantıları daha etkin kullanması sağlandı,
  • Erişim kontrol servisleri ile eşden eşe aktarımlarda ek kontroller sağlandı,
  • Güç sınırının tekrar tanımlanması ile slotlarda daha fazla güç tüketen aygıtların kullanılmasına imkan doğdu [6].

PCI Express Hareket Katmanı, Veri Linki Katmanı ve Fiziksel Katmanı içeren bir protokoldür. Fiziksel katman kendi içerisinde mantıksal alt katmana ve elektriksel alt katmana bölünür. Mantıksal alt katman da kendi içerisinde Fiziksel Kodlama Alt katmanına (PCS) ve bir Ortam Erişim Kontrolü Alt katmanına (MAC ) ayrılır.

Sınırlandırma olmaksızın bağlanabilirlik rahatlığı sunan entegre LAN/Firewire/USB 2.0, ve en üst seviye sabit disk performansı için ve ters yönlü uyumluluk için hem IDE hem SATA desteği sunmaktadır.

2.3.2.1. Crossfire Teknolojisi

Ati firmasının sunduğu crossfire sistemi iki adet PCIe x16 ekran kartının güçlerinin birleştirilmesi ve böylece tek kart ile elde edilemeyen performans düzeylerine çıkılmasıdır. Bu teknolojide sistemi hem Direct3D, hem OpenGL ile çalışan tüm oyun ve uygulamaları hızlandırmıştır. İki farkı özellikteki ekran kartları uyum içinde sorunsuzca çalışır. Ancak kartlardan biri örneğin 12 iş hattına sahip, diğeri 16 iş hattına sahipse her iki kart da 12 iş hattına sahip gibi çalışır. Eğer kullanılan kartlardan birisi 128MB, diğeri 256MB belleğe sahipse o zaman her iki kart da 128MB belleğe sahipmiş gibi davranır. Kartların farklı saat hızlarında olması herhangi bir sorun yaratmaz [7].

2.3.3. ICH9R Güney Köprüsü

Anakartınızda PCI ve IDE denetleyicilerinin bağlı oldukları çiptir. Bu denetleyicilere bağlı olan aygıtlar ile işlemci arasındaki iletişim “Aygıt – Güney Köprüsü – Kuzey Köprüsü – FSB veriyolu – İşlemci” yolu ile sağlanır.

2.3.3.1. Arka Panel
Şekil 2.7: Arka Panel Birimleri

Anakartın arka panelinde bulunan çıkışlar şöyledir:

  1. PS/2 klavye
  2. Optik S/PDIF çıkışı
  3. RJ45 PORT
  4. IEEE1394a
  5. AD1988B 8 kanal ses giriş/çıkış
  6. Wifi Ap anten jack 300 Mbps 802.11n
  7. USB 2.0/1.1
  8. Koaksiyel S/PDIF
  9. SATA
2.3.3.1.1.  S/PDIF Çıkışı

S/PDIF (Sony/Philips Digital InterFace)amacı tüm ses sistemlerini (digital) tek bir bağlantı ile bağlanmaktır.

2.3.3.1.2.  RJ45 Portu

RJ45 portu (Ethernet kartı portu) network bağlantısı için kullanılır. İçerisinde 8 tane kablo için kanallar bulunmaktadır. Kablo boyu 100 metreye kadar çıkabilir.

2.3.3.1.3.  IEEE 1394a

Anında takma/çıkarma, seri veri yolu, eş süreli aktarım, direk aktarım, kablo gücü, arka yüzey ve kablo ortamları, ölçeklenebilir performans gibi özelliklerine sahiptir. Dijital video kayıt cihazları, yüksek çözünürlüklü dijital kameralar, sabit disk sürücüleri, DVD-ROM sürücüleri, yazıcılar gibi elektronik aygıtlar ve dahili PC aygıtları için tasarlanmıştır. Ancak USB’lerin hızla yaygınlaşmaya başlamasıyla geçerliliğini yavaş yavaş kaybetmeye başlamıştır. Anakartın ortasında ve arka panelinde birer adet 4 pinlik Agere L-FW3227 1394a kontrolcüleri bulunmaktadır. 400 Mbps veri transferi destekler. Bunlar fireware olarak da bilinmektedir.

2.3.3.1.4. AD1988B 8 Kanal Ses Giriş/Çıkış

ADI1988B 8 kanal yüksek tanımlı ses kartı içerir. Gürültü filtresi, AL Audio 2, arka panelde coaxial/optic çıkışı ve jack sensing ile enumaretion multi streaming desteği bulunur.

Port 2 Kanal 4 Kanal 6 Kanal 8 Kanal
mavi line in line in line in line in
yeşil line out front speaker out front speaker out front speaker out
pembe mic in mic in mic in mic in
turuncu center/sunwoofer center/sunwoofer
siyah rear speaker out rear speaker out rear speaker out
gri Side Speaker Out

Tablo 2.2: Ses Kanalları

2.3.3.1.5. Wifi Ap Anten Jack 300 Mbps 802.11n

Wifi (Wireless Fidelity) dizüstü bilgisayarlar, PDA’lar ve diğer taşınabilir cihazların yakınlarındaki kablosuz erişim noktaları aracılığıyla yerel alan ağına bağlanabilmesini sağlar. İki adet anteni bulunmaktadır. Bağlantı, kablosuz erişim noktaları ve cihazın ortak desteklediği, IEEE 802.11 protokolüne bağlı olarak radyo frekansıyla gerçekleştirilir.

Avantajları ;

Lisans gerektirmeyen frekanslarda çalışır.

Ağ için kablolama gereksinimi yoktur, böylece kablo çekilemeyecek binalarda veya binalar arası bağlantılarda kolaylık sağlar.

Diğer kablosuz çözümlere göre çok daha ucuz ve kolay alınıp kurulabilir.

Birden çok kablosuz erişim noktaları kullanılan ağlarda kablosuz dolaşım ile kablosuz iletişim kesilmeden bir erişim noktalarında diğerine geçiş yapılabilir.

WEP, WPA ve benzeri kablosuz şifreleme yöntemleri veya IEEE 802.1x gibi yetkilendirme yöntemleriyle çeşitli güvenlik seçenekleri sunar.

Wifi Global bir standartlar kümesidir, Wifi yetenekli ürün dünyanın her yerinde aynı şekilde çalışır [8].

Wireless n (802.11n), daha önceki tüm kablosuz teknolojilerden daha üstün olan, müthiş performans ve mükemmel menzil sağlayan yeni kuşak bir kablosuz ağ standardıdır.

802.11n Wireless b ve g ağlarıyla da geriye doğru uyumludur ve Wireless g’den 6 kat daha hızlı çalışır. 300 Mbps (saniyede 300 Mbit) gibi bir teorik bant genişliği sunmaktadır. Linksys tarafından sunulan Wireless n beraberinde dört yeniliği de getirmektedir. Bunlar;

MIMO (Multi In Multi Out): Birden fazla kablosuz sinyali, performansı en üst düzeye çıkartmak için aynı anda yayın yapar ve sinyal alır. Hem istemci hem de erişim noktasında bulunmasa bile ortam koşullarının bant genişliğine etkisini azaltılmaktadır. Bu özellik hız getirmekten ziyade ağı kör noktalardan kurtarmaktadır.

Akıllı Antenler: En uzun menzil için güçlü, zayıf ve yansıyan sinyalleri bir veri akışında birleştirir.

Birden Fazla Uzaysal Akış: Aynı kanaldan aynı anda çok sayıda içerik akışı yapılabildiğinden her kanalın kapasitesi kat kat fazla olmaktadır.

Çift – Geniş Kanallar: Kapasiteyi ikiye katlamak için iki 20 MHz kanal kullanır

2.3.3.1.6. USB 2.0/1.1

USB (Evrensel seri yolu), bilgisayar ve telekomünikasyon endüstrisinde geliştirilmiş, iletişim standartlarında bir bağlantı şeklidir. Amacı, geleneksel seri ve paralel portların yerini almak ve işi evrenselleştirmektir. USB çevre birimleri ile bilgisayar arasında güçlü, bilgisayar çalışırken takıp çıkartabileceğiniz, gerçek “plug-and-play” arayüzü sağlar. Bunlar; klavye, fare, oyun çubuğu, telefon, tarayıcı, yazıcı, mikrofon, hoperlör, disket sürücü kamera, modem, CD-ROM sürücü vb. olabilir.

Kişisel bilgisayarlar için çevre birimi bağlantı arayüzü olan USB 1.1’in ikinci sürümü olan USB 2.0, multimedya ve depolama aygıtlarına yönelik geniş bir bant genişliğine sahiptir. “USB Hi-Speed” olarak da isimlendirilir. Teknolojinin geliştirilmesine katkıda bulunan firmalar Intel, Microsoft, Compaq, Hewlett-Packard, Lucent, Philips ve NEC’dir. Evrensel veri yolu olan USB 2.0’nin veri iletişim hızı 480 Mb/sn’dir.

Aşağıdaki tablo 2.3.’de veri yollarının teknolojilerinin isimleri, hangi tarihte kullanılmaya başlandığı ve hızları verilmiştir.

Tarih Teknoloji Hız
12/1995 FireWire 400 Mbps
4/1996 Ultra SCSI 20 MBps
9/1998 USB 1.1 12 Mbps
9/1998 Ultra160 SCSI 160 MBps
4/2000 USB 2.0 480 Mbps
6/2000 Ultra ATA/100 100 MBps
7/2000 Ultra ATA/133 133 MBps
4/2002 FireWire 800 800 Mbps

 Tablo 2.3: Veri Yolu Teknolojileri

2.3.3.1.7. SATA

Anakart üzerinde 6 adet SATA 3.0 Gb/s’lik portlar bulunmaktadır. Güney köprüsü ICH9R sayesinde LMB363 (JMB368) PATA ve SATA kontrolcüleriyle Matrix depolama teknolojisi RAID 0,1,5 ve 10 bulunur. Bir adet UltraDMA 133/100/66 2 PATA ve iki adet genişletilmiş SATA 3.0 Gb/s port bulunur.

SATA (Serial Advanced Technology Attachment) seri veri taşıma teknolojisidir. ATA (PATA) teknolojisine dayalı olarak geliştirilmiştir. Teorik limit hızı ilk olarak 1.5 Gb/s olarak belirtildi. Ardından SATA II biraz daha geliştirilmiş ve standartlar daha uyumlu olarak piyasaya sürüldü. SATA 2’nin teorik hızı 3.0 Gb/s’dir. Son olarak SATA 3 6.0 Gb/s ile çıkmıştır. SATA 3.0 Gb/s, SATA 1.5 Gb/s gibi 8B/10B kodlama kullanır ve fiili olarak 2.4 Gb/s veya 300 MB/s veri transfer oranı sağlar.Seri bağlantıda, paralel bağlantının aksine sinyal iletimi tek bir kanaldan yapılır.RAID (Redundant Array of Inexpensive Disks) dizesinde, iki veya daha fazla diski tek üniteye bağlayarak, disklerin tek başlarına yapamadığı şeyleri yapmanıza olanak sağlar. Uygulanan RAID konfigürasyonunu çeşidine göre, RAID dizesi ile daha fazla performans, daha fazla veri güvenliği veya her ikisini de elde edilebilinir. RAID’in esas amacı, bir dize içerisinde bulunan ana harddiskin çeşitli yöntemlerle yedeği alınarak, diğer harddisklerin bozuk olduğu zaman, sistemin çalışmama süresini en aza indirgemektir.

RAID 0 konfigürasyonunda, RAID kontrolcüsüne en az iki disk bağlayarak bir dizi oluşturulur. Disk dizisi kullanırken, aynı türden bağlanmış diskler üzerine veriler yazılırken ardışık bloklara bölünerek diskler üzerine dağıtılarak yazdırılır. Önemli derecede hız artışına rağmen harddisklerden sadece birine zarar geldiği takdirde tüm veriler kullanılamaz haldedir.

RAID 1 konfigürasyonunda, disklerin birisindeki bilgiler, diğerine eş zamanlı olarak kayıt edilir yani aynalanılır. Hızdan ziyade veri güvenliğinin önemli olduğu durumlarda kullanılır.

RAID 5 en az 3 diske ihtiyaç duyulur. Dizi içerisindeki tüm disklere hem veri hem de parite bilgileri dağıtılarak yazılır. Örneğin üç diskten ikisi RAID 0 mantığıyla çalışırken biride bu verilerin paritelerin tutarak veri akışı takip edilir.

RAID 10 ise RAID 0 yapısı içerisindeki her diskin bağımsız olarak farklı bir  RAID 1 işlemi ile aynasının tutulması işlemidir. RAID 1+0 olarak da bilinir.

External SATA arabiriminin çıkış amacı, bilgisayar dışına koyduğumuz harici diskler için sağlıklı ve hızlı bir bağlantı kurmaktır [9].

Ultra DMA bilgisayarın veriyi sabit diskten bilgisayarın veri yolları ile anabelleğe göndermede kullanılan bir protokoldür. Ultra DMA133/100/66 protokolü verileri çoğuşma modunda ve kullanılan protokole göre  133, 100, veya 66 MBps (Megabayt/saniye) hızında transfer eder. Ultra DMA’nın desteklediği çoğuşma modu verilerin normalinden daha hızlı gönderildiği bir veri gönderme kipidir.

Çoğuşma kipini gerçekleştiren birçok teknik bulunmaktadır. Veri yolunda, örneğin çoğuşma modu, bir aygıtın yolun kontrolünü  ele almasını ve diğer aygıtların bunu kesmemesini sağlayarak gerçekleştirilir [10].

2.3.4. Extreme Memory Teknolojisi

Extreme Memory teknolojisinin Nvidia’nin SLI bellek teknolojisiyle benzer çalışmaktadır. Overclock yaptıldığında bu teknoloji en uygun ram zamanlarınızı ve voltaj değerlerini hesaplayarak kendisi otomatik değiştirtmektedir ve bu teknoloji sadece DDR3 belleği desteklemektedir.

Masaüstü sistemler için X38 ve P35 çipsetlere ek olarak, yeni nesil Intel 3-serisi notebook Centrino platformu da Extreme Memory teknolojisini desteklemektedir. Intel bu teknolojiyi Kingston ve OCZ bellek yapımcılarıyla işbirliği içinde ortaya çıkarmıştır [11].

2.3.5. Extreme Tuning Overclock Teknolojisi

Overclock, bir bileşenin kendisi için belirlenmiş saat frekansının üzerinde (over – clock) çalıştırılması anlamına gelir. Elektronikte kullanılan her çipin belirlenmiş bir saat frekansı vardır ve temel birimi ise Hertz’dir (Hz).

Extreme tuning overclock teknolojisiyle overclock optimizasyonu yapabilir, örneğin istenilen sistem frekansı girildiğinde geri kalan kuzey köprüsü voltajı, FSB voltajı, işlemci voltajı gibi ayarları kendisi yapar. Sistem ile ilgili speed-fan ya da cpu-z gibi bütün bilgileri tek bir programda görülebilinmektedir. Böylece 3. parti bir programa ihtiyaç kalmaz. Bios seçeneklerine işletim sistemindeyken ulaşılabilir. Bu sayede overclock yapmak daha esnek bir hal kazanmıştır. Intel bu program için anakart üreticilerini arayüz dizaynında serbest bırakmıştır  [12].

Asus AI Booster programı Asus’un kendi ürünleri için ürettiği bir hız aşırtma (overclock) programıdır. Bilgisayarı kapatmadan işlemci frekanslarıyla oynayabilmenizi ve görsel arayüzü sayesinde sıcaklık ve voltaj değerlerini görebilmenizi sağlamaktadır. Yapılan ayarları kaydetmenizi ve istendiğinde geri yüklenmesine izin vermektedir.

AI Serisindeki bios’larda overclock için özel tasarımlar vardır:

  • Bios’tan overclock için JumperFreeTM Teknolojisi.
  • SFS (stepless frequency selection)  1MHz lik artışlarla FSB frekansını artırarak 200MHz’den 800 Mhz’e kadar kolay overclock.
  • Ayarlanabilir CPU frekans çarpanı sayesinde CPU çarpan kilit iptali (vCPU PLL)
  • Ayarlanabilir Memory (800 Mhz’den 3200Mhz) ve PCIe (1 Mhz’lik artışta 100Mhz’den 150 Mhz’e) voltajı [13]

vCORE işlemcinin çekirdeğinde transistorlara uygulanan kontrol akımının değeridir. Yarı iletkenlerde toplam geçen elektron sayısı (yapılan işlem sayısıyla doğru orantılıdır) ile bunların geçiş hızı ve devrenin fiziksel boyutu arasında bir oran vardır. Bu oranın bozulması strabilite sorunlarını beraberinde getirir. Kimi zaman elektronların geçiş hızını da artırmak gerekmektedir. Bu ise vCORE’un artışı ile sağlanır.

Ancak geçen elektronların yoğunluğu da sabit olacağından daha çok hareket olacak ve bu ısınma olarak yansıyacaktır. Asus’un bu anakartında ayarlanabilir CPU voltajı 0.00625V’dur.

vDIMM bellek voltajıdır. ramleri yüksek hızlara çıkarmak veya daha düşük zamanlamalar ile kullanabilmek için bir miktar artırılır. Asus 64 adım bellek adımı kullanır.

vChipset (N.B.) 33 adım chipset voltaj kontrolüdür.

vFSB Termination 15 adım referans voltaj kontrolüdür.

vCPU PLL (Phase Locked Loop) 64 adımda voltaj kontrolüni gerçekleştirir.

SFS (Stepless Frequency Selection) teknolojisi ile kullanıcılarına işlemci FSB’sini 1′er MHz’lik aralıklar ile arttırabilme imkanı sunar. Ayrıca işlemci voltajı da 0.0125V’lik aralıklar ile değiştirebiliyor.

1’er MHz artışta FSB 200MHz’ den 600MHz’ e, bellek artışı  533MHz’ten  1066MHz’e, PCIe frekansı ayarı 100MHz’ten  150MHz’e  ayarlanabilmektedir [14].

Asus’un diğer iki teknolojisinden biri olan Asus Crystal Sound mükemmel ses filtreleme fonksiyonları sunar. Ses Filtresi, kayıt esnasında, bilgisayar fanı gibi tekrarlayan sesleri ve rahatsız eden diğer arka plan seslerini elimine eder. P5B Deluxe Wifi Ap sürümü; diğer yönlerden gelen sesleri elimine ederek sadece alıcıdan gelen sesi kaydeden Superbeam Array Microfon ile birlikte, bu mekanizma sayesinde oldukça temiz kayıt yapılabilinir.

Q-Connector sayesinde tek bir modül üzerinden ön panel kablolarını kolay tek bir adımla bağlayabilir ve çıkarabilirsiniz.

2.4. Bios

Basic Input/Output System (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) kelimelerinin baş harflerinin birleşmesinden meydana gelen bios, PC’nizin çalışması için gereken temel yapı olarak özetlenebilir.

16 Mb’lık Flash bellek üzerine yazılmış bir yazılım olan bios, ana kartınızın özelliklerini yönetebilmeniz/ kullanabilmeniz, diğer donanımlar arasında bir bağ kurması için görev yapar.

ACPI, anakart aygıtlarının özelliklerini yönetmek için işletim sistemi tarafından kullanılan donanım ve yazılım arabirimlerini tanımlar. İşlemci, işletim sistemi ve çevre bilimleri (yazıcı, tarayıcı kamera…v.s.) arasında güç yönetimini belirleyen bir yöntemdir. Bu arabirim minimum güç harcamayı sağlar. Böylece kullanılmayan araçlar ACPI sayesinde kapanır.ACPI, APM ve PnP’den iki temel özellik ile ayrılır. Birincisi bios tarafından sunulan destek kodu, saf assembly kodu yerine AML (ACPI Machine Language) ile yazılmıştır. İkincisi bios, güç yönetimi ve kaynak yönetimi için kuralları ve gecikmeleri belirlemez.

PnP özelliği ile yani tak ve çalıştır sayesinde harici olarak takılan birimleri kullanmak istediğimizde bilgisayara her defasında birimi tanıtma ve bilgisayarı kapatıp açma yükü ortadan kalkmıştır. Asusun Multi-language bios (çoklu dili uygulaması) ile bios ortamında daha rahat dolaşılması sağlanmaya çalışılmıştır.

Masaüstü yönetim arabirimi anlamına gelen DMI2.0 bilgisayarlardaki bileşenlerin yönetilmesi ve izlenmesi için meydana getirilen bir framework standardı olup bios sistem yöneticisi gibidir. WfM2.0 ise kablolu yönetim önceliğini belirler [15].

2.4.1. AMI Bios

Asus’un tercih etmiş olduğu AMI bios’un hata sinyallerinin anlamları şu şekildedir:

  • 1  Bip: Bellek tazeleme hatası
  • 2  Bip: Bellek parite devre hatası
  • 3  Bip: 64″base” ram hatası
  • 4  Bip: Sistem saati hatası
  • 5  Bip: İşlemci hatası
  • 6  Bip: Klavye denetçisi hatası
  • 7  Bip: İşlemci veya ana kart hatası
  • 8  Bip: Görüntü kartı belleği hatası
  • 9  Bip: BIOS yongası hatası
  • 10 Bip: CMOS Hatası
  • 11 Bip: Önbellek hatası [16]

2.4.2. Asus EZ Flash 2

ASUS’un EZ Flash 2 teknolojisine entegre etmesiyle, kullanıcılara işletim sistemine girmeden açılışta , bios içerisinde USB bellek ile bios güncelleme olanağı sunar. Bu şekilde bios kolay bir şekilde güncellenir.

  • İlk önce USB belleğimizi anakarta bağlanır.
  • İlk olarak USB belleğine ASUS destek sitesinden indirilen güncel bir bios dosyasını kopyalanır.
  • Yeniden başlatılan bilgisayarın, yeniden açılmasının ardından [DEL] Tuşu ile bios’a girilir. Ardından TOOLS sekmesinden ASUS EZ Flash 2 seçeneğini seçip [ENTER] tuşuna basılır. EZ Flash 2 programını açılır.
  • Karşımıza uygulamanın çalışmasına yönelik bir doğrulama gelir ve bu onaylanır. Ardından uygulama çalışır.
  • ASUS EZ FLASH 2 açıldıktan sonra ana menü karşımıza gelir.

Buradaki
Flash Type: Bios çipinin türünü belirtir.
Current ROM: Şu anki Bios sürümü ile ilgili özellik tablosudur.
Update ROM: Güncellemek istenen Bios sürümü ile ilgili özellik tablosudur.
Programda [TAB] [ENTER] [ B ] [ESC] [UP/DOWN/HOME/END] tuşları kullanılır.

  • Güncellemeye başlamak için TAB Tuşu ile güncelleme yapılır BIOS dosyasını seçip [ENTER] tuşuna basılır.
  • BIOS dosyasını yazmak için doğrulama istenir, YES seçeneğini seçip buradan [ENTER] tuşu ile geçilir.
  • BIOS dosyası yazılıyor.
  • Yazılan BIOS dosyası doğrulanır ve bilgisayar yeniden başlar.
  • Bios güncellemesi yapmadan önce bilgisayarınıza zarar gelmemesi için, BIOS ayarlarını sıfırladıktan sonra bios güncelleme işlemine başlanmalıdır [17].

2.4.3. Asus Crashfree Bios 3

Anakartın bios kısmı anakartın güncelleştirilecek tek bölümüdür. Eğer bios’unuzun Boot Block’unda zarar oluşmamışsa kurtarma işlemi yapmak mümkün oluyor. Boot Block bilgisayarın açılabilmesi için bir takım algoritmalara sahip ve bios çipinde çok ufak bir yer kaplayan sistemdir. Dolayısı ile aslında bu bölümün güncellenmesi gerekmiyor. bios hasar görürse Boot Block ile sistem açılabiliyor. Bios güncellemesi yaparken işlemin yarıda kaldığını varsayalım.  BIOS’un Boot Block kısmına zarar gelmediği için tekrar yüklenebilir. Eğer bir sorun sonucu ekrana hiç görüntü gelmiyorsa bios entegresinin programlaması gerekir. Buda ancak teknik servis ortamında mümkündür.

ASUS Crashfree Bios 3 özelliğini kullanabilmek için , ekrana görüntü gelir ancak “Bad Bios Checksum” gibi bir ifade çıkar, Crashfree bios özelliği devreye girer ve USB flash diski kontrol eder. ASUS Crashfree Bios 3 sayesinde, bios ‘unuz bozulduğunda flash diskte kayıtlı olan bios dosyası ile yeniden yüklemenizi sağlar.  Kurtarma işlemi tamamlandığında sorunsuz bir bios sahibi olunur.

2.4.4. Asus MyLogo 3

Programının ara yüzü gelişmiştir. Resim eklemek istenirse bunun 256 renk ve 640*480 olmasına dikkat edilmesi gerekir yoksa fotoğrafta ve renginde bozulmalar meydana gelir. Açılışa resim eklemek çok kolaydır ve sadece 6 adımda yapabilirsiniz.

  • Program açılır açılmaz bios dosyasını seçmeniz için menü gelir. İlgili bios dosyasını seçip NEXT butonuna tıklanır.
  • Karşınıza hazırladığınız resmi seçmeniz için bir pencere daha gelir. Resminizi seçip NEXT butonuna tıklarız.
  • İlgili resmin ekran üzerinde nasıl görüneceği ön izleme olarak gösterilir. bios dosyanızın yanına *.bak uzantılı bir dosya oluşturulur. Next butonu ile bir sonraki adım işlemlerin tamamlanmasına geçilir.
  • OK butonuna tıklayıp programdan çıkılır.
  • İşlemleri tamamladıktan sonra ise Asus Update ile bios’u yazarız. Bunun için;
  • Asus Update programını çalıştırdıktan sonra, karşınıza çıkan pencereden Update bios from a file seçeneği seçilip next tuşuna basılır.
  • Açılan pencereden değişiklik yaptığınız bios dosyasını seçip, AÇ butonuna tıkladığınızda BIOS’u yazmak için FLASH butonuna tıklanır. Bios yazım işlemi bitince bilgisayarımızı yeniden başlattığımızda açılış logonuz karşımızda olur [18]

2.4.5. Express Gate

Şekil 2.8: Express Gate

Bios’u özel olup sistemi Linux kerneli ve Matchbox pencere yöneticisinden oluşmaktadır. yıklanmış bir Firefox türevi ve Skype mevcuttur. Sistem açıldığında, bios’da bulunan kod, anakart üzerindeki flashtan, kernelı ve matchbox’ı yükler. Yani LinuxBIOS ya da OpenBIOS’da olduğu gibi, kernel kodu bios üzerinde değildir. Asus P5E3 Deluxe Wifi kurulu işletim sisteminizi yüklemeden, SplashTop sayesinde 5 saniye içinde internette dolaşabilmenizi sağlar.

Bu sistemin oluşturulmasındaki can alıcı nokta bios’u modifiye ederek videoda görünen menüye bağlamaktır. Yani kullanıcıya Express Gate ile normal işletim sistemi arasında kolay ve hızlı seçim yaptıracak bir ortam yaratılmasıdır [19].

 


 

Hazırlayan

Seval KARANFİL

SCSI Kartlar

1.GİRİŞ

SCSI, Small Computer System Interface’in (Küçük Bilgisayar Sistem Arabirimi) kısaltmasıdır ve “skazi” diye okunur. PC’ler, Apple bilgisayarlar, Unix sistemler tarafından çevre birimlerini sisteme bağlamak için kullanılan bir paralel arabirim standartıdır. Apple tarafından geliştirilmiştir.İlk Mac modelleri ve yenilerdeki İMac’ler hariç olmak üzere tüm Macintosh bilgisayarlar bu arabirime sahiptir. PC’lerde ise ayrı bir SCSI denetleyici kart (SCSI host adapter) veya anakart üzerinde bütünleşik SCSI denetleyiciler aracılığı ile SCSI cihazlar (sabit disk, CD-ROM sürücü, CD yazıcı, tarayıcı, yazıcı, yedekleme üniteleri vb.) sisteme bağlanabilir.

2.SCSI KART YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

Şekil 2.1: SCSI kart yapısı

SCSI ,standart seri ve paralel portlara ayrıca IDE (Integrated Device Extensoin) ve Enhanced IDE arabirimlere göre çok daha hızlı (160 MB/sn’ye kadar) veri iletim hızına sahiptir. IDE arabirimler SCSI’lere oranla daha yavaş ve ucuz olup standart olarak bilgisayarın üzerinde bulunurlar.

Yüksek transfer hızlarındaki aygıt arabirimleri ve veri yolu sistemleri için standart SCSI veri yolu sistemleri, değişik veri yolu genişliklerine sahiptir. SCSI her bilgisayara uyumlu (PC , Mac , Amiga , Sun , Silicon Graphics) bir arabirim olmakla beraber sadece diskleri değil ; scanner , printer , cd-rom sürücü , cd-rom yazıcı , zip drive gibi başka çeşitli cihazları da desteklemektedir.

Bir SCSI porta, sabit diskten tarayıcıya kadar çok çeşitli aygıtlar takılabilir; yani basit bir arabirim değil, gerçek bir I/O (giriş/çıkış) veriyoludur. SCSI arabirimi ve çalışma mantığı IDE, seri ve paralel portlardan farklı olduğu için bu arabirime bağlanacak cihazların da SCSI uyumlu olması gerekir. Yani, anakartın üzerinde bütünleşik olarak veya genişleme yuvalarının kart şeklinde takılı bir SCSI denetçisi olmadan bir SCSI disk, CD sürücü vs. sistemde kullanılamaz.

Yüksek hızı ve EIDE ‘ den daha fazla aygıtı aynı anda çalıştırabilmesi sebebiyle profesyonel kullanıcılar tarafından daha çok tercih edililmektedir. NEC ve SEAGATE firmalarının evrensel bir standart geliştirme amacıyla yola çıkmaları sonucu oluşan bu arabirim , komut seti kullanmaktadır .Bu komut setlerinden oluşan çeşitli SCSI standartları vardır.Tek bir SCSI standarı olmadığı için bazı aygıtlar bazı SCSI kartlarda çalışmayabilir. Bu tür bir sorunla karşılaşmamak için SCSI standartlarına uyum göstermek gerekir.

SCSI karta hem dahili (iç) hem de harici (dış) donanımlar bağlanabilir. 8 bit genişliğinde veri yolu kullanıldığı zaman;kontrol kartnın 1 bit veri yolunu kullanması sebebiyle 7 tane aygıt aynı anda kullanabilir. SCSI kartlar ile bağladığımız SCSI aygıt ile aralarındaki iletişim 50 telli kablolar ile yapılır. SCSI kablosu bağlandığı donanımı kontrol etmek ve onunla iletişim sağlamakla görevlidir .Bir SCSI donanımı giriş ve çıkış olmak üzere iki porta sahiptir. Çıkış kablosu bir SCSI donanımına örneğin SCSI Hard Diskine bağlanır .

SCSI ‘lerde bilinmesi gereken bir ayrıntı da hemen hemen tüm veri transfer sistemlerinde olduğu gibi SCSI ‘ nin de yüksek frekanslarda çalışması ve bu yüzden istenmeyen sinyal yansımalarını önlemek amacıyla sonlandırıcı kullanmak gerektiğidir.

Bir SCSI kartına bağladığımız kartlar bir zincir oluşturur (Daisy Chame). Papatya zinciri denen bu yapı eklenen her aygıtla daha da genişler. Bu genişleme 7. ve son SCSI aygıtla biter .Bu son aygıt SCSI sonlandırıcı ile sonlandırılır (Terminatör ). Bazı SCSI aygıtları üzerlerinde ki jumper ayarlarıyla da sonlandırma işlemi yapılabilir .

SCSI kartına bağladığımız her aygıt 0 ile 7 arasında bir numara alır .Böylece SCSI kartı kendisine bağlanan donanımı birbirinden öncelik derecesini belirlemeyi olanaklı kılar. Aygıtın öncelik derecesi jumper ya da bir DIP switch ‘ le ayarlanır.
Bir SCSI donanımının öncelik sırası SCSI adresi ile belirlenir. Adres numarası büyük olan donanım önceliğine sahiptir. Yani 7 numaralı adresi kullanan donanım tüm diğer donanımlara göre öncelik sahibidir .

SCSI ‘ ye İhtiyaç Duyabileceğimiz Şartlar Şunlardır :

  • Üç yada daha fazla disk bağlamak zorundaysak
  • 5 GB’ dan büyük diskler kullanmak zorundaysak,
  • Bir ağ sunucusu kuruyorsak ,
  • Grafik ağırlıklı çalışacak bir makine kuruyorsak ,
  • PC’ mizi bütün imkanlara açık ve her an genişletilebilir tutmak istiyorsak,

2.1. SCSI STANDARTLARI

SCSI şartnamesi hem SCSI veriyolunun, hem de aygıtlar arasındaki veri transfer protokolünün detaylarını tanımlar. 1986’da tanımlanan ilk SCSI şartnamesi, sadece sabit diskler içindi. SCSI veriyolu transfer hızı, standart asenkron (handshake) modda, 8 bitlik veriyolu üzerinde yaklaşık 3MB/sn idi.Senkron (streaming) modda ise, SCSI veriyolu 5 MB/sn’yi geçmiyordu.

Bu arabirimin temelini, SCSI aygıtlar arasında veri transferini ve iletişimi kontrol eden komut seti belirler. Bu komutlar SCSI’nin gücünü ortaya koyar, çünkü arabirimi akıllı yapan bu ve SCSI mantığının çok daha verimli olmasını sağlayan etmen bu komutlardır. Ancak başlangıçta bu komutlar zayıflıklara yol açıyordu, çünkü komut standartları aygıt üreticilerinin verimli şekilde kullanabileceği kadar oturmamıştı. Böylece SCSI komutlarını standart hale getirmek için Ortak Komut Seti (Common Command Set – CCS) geliştirilip bir SCSI uzantısı olarak kabul edildi.

SCSI-1 olarak bilinen orjinal SCSI, “Basit SCSI” olarak bilinen ve çok fazla destek bulan SCSI-2 ‘ye geliştirildi. 1990’da hazırlanıp 92’de kullanıma geçirilen SCSI-2 şartnamesi ile birlikte, diskler dışındaki aygıtlar da (CD-ROM sürücüler, optik sürücüler, “media changer” adı verilen aygıtlar, yazıcılar, iletişim aygıtları vb.) desteklenmeye başladı. SCSI-2 ile birlikte iki önemli performans seçeneği de geldi:

1. Wide SCSI

2. Fast SCSI

Wide SCSI aygıt ile SCSI denetçisi arasına eklenen ikinci bir kablo ile (B-cable) 32-bit transfer olanağı sağlandı.

Fast SCSI ise senkron modda saat hızını 10 MHz’e çıkardı, yani veri transfer hızı 10 MB/sn’ye çıktı. Bu iki teknolojinin birleştirilmesiyle de Fast/Wide SCSI doğdu ve transfer hızını 40 MB/sn’ye kadar çıkardı. SCSI-2’de ayrıca CCS talimatları ve yeni SCSI aygıtları daha verimli şekilde kontrol eden başka talimat setleri bulunmaktadır.

Wide Ultra SCSI aynı zamanda SCSI-3 olarak da adlandırıldı. SCSI-3 ile birlikte, belirli aygıtların desteklediği spesifikasyonlara uymak için bir dizi komut seti geldi. SCSI-3 için toplanan bu komutlar sadece SCSI-3 paralel arabirimi tarafından kullanılmadı. Bu komutlar SCSI-3’den başka Fibre Channel , Serial Bus Protokolleri gibi diğer paralel ve seri arabirimler tarafından da kullanıldı.

Wide Ultra SCSI’ yi Ultra 2 SCSI ve transfer hızını 80 MB/sn’ye çıkaran Wide Ultra 2 SCSI takip etti.LVD (Low Voltage Differential = Düşük voltaj Diferansiyel) sinyallemesini kullanan Ultra-2 12 metreye varan daha uzun kabloların kullanılmasını sağlamaktadır.

1996’da taslağı hazırlanan Wide Ultra SCSI-3, SCSI3 ile çok karıştırıldığından 98 yılında “Ultra 160/m” olarak adlandırılmaya başlandı. Ultra160/m, SCSI-2’deki transfer hızlarını iki katına ve daha üstüne çıkaran en yeni SCSI standartı oldu.Ultra160/m standartlarını destekleyen Disk’ler daha fazla transfer hızı imkanı sunmaktadır. Ayrıca Ultra160/m verilerin güvenliği için CRC (Cyclical Redudancy Checking)hata denetleme sistemini desteklemektedir.

Böylece SCSI arabirimi, aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi çeşitli standartlara bölündü. Bunun yanında SCSI kabloları ile ilgili şartları belirleyen Paralel Arabirim (Parallel Interface) şartnamesi, veri transferini gerçekleştirmek için gerekli talimatları tanımlayan “Mimari Model”, tüm SCSI aygıtlar için komutları tanımlayan “Birincil Komutlar Şartnamesi” bu standarta eklendi. Ultra160/m ile Fast SCSI veya Wide SCSI için ikinci kablo ihtiyacı ortadan kalktı, fiber-optik kablo desteği geldi ve komut setine yeni talimatlar eklendi.

SCSI aygıtlarda SCSI karttan gelen komutları yorumlayan bütünleşik bir denetçi bulunur. IDE aygıtlar içinde de bir IDE denetleyici vardır ancak SCSI kartlar, IDE denetleyicilerden daha karmaşıktır. Çünkü IDE’de aygıtlar arası veri transferi gibi işlevler için CPU kullanılırken, SCSI kartlar tüm olası SCSI komutlarını bilir ve bunlar için CPU’ya bağlı kalmaz. Bu yüzden yeni bir SCSI aygıt seçiminde en yeni SCSI standartlarına uygun bir SCSI kart da tercih edilmelidir. Aslında SCSI aygıtlar genelde geriye doğru uyumludur, ancak performans ve özellikleri SCSI kartın en yeni SCSI komutlarını yorumlama yeteneğine bağlı olabilir; eski bir kart bazı komutları anlayamayabileceği için performans düşüklüğü yaşanabilir.

SCSI STANDARTI Max. Transfer Hız Max. Aygıt Sayısı Max. Kablo Uzunluğu
SCSI-1

SCSI-2

Fast SCSI-2

Wide SCSI-2

Fast Wide SCSI-2

Ultra SCSI-3,8 bit

Ultra SCSI-3,16 bit

Ultra-2 SCSI

Wide Ultra-2 SCSI

Ultra-3(Ultra 160/m) SCSI

5

5-10

10-20

20

20

20

40

40

80

160

8

8-16

8

16

16

8

16

8

16

16

8

8-16

8

16

16

8

16

8

16

16

Tablo 2.1: SCSI Standartları ve Özellikleri

3. SCSI’NİN AVANTAJLARI

Komutları kendi üzerindeki işlemciye yaptırır:

SCSI’nin en önemli avantajlarından ilki, SCSI’nin IDE’nin tersine veri taransferi için gelen komutları işlemciye yaptırmamasıdır.Bu komutların işlenmesini kendi üzerindeki kontrolcüye yaptırır. IDE aygıtlar işlem yaparken işlemciyi kullanırken, SCSI kendi denetçisi üzerinde yapacağından işlemciye binen yük azalır. Çok fazla CD yazan kişilere genelde SCSI Cd-yazıcı önerilir. Bunun sebeplerinden bir tanesi ise düşük işlemci kullanımıdır. Bu şekilde hata oranı daha azalır.

Harici cihazlar rahatça bağlanabilir:

SCSI’nin diğer avantajlarından biri harici SCSI cihazların bağlanmasıdır. Bu özellik anakartlar ile kablo, konnektör ve bağlantı plakasından oluşan bir bileşen gelerek kasanın arkasından harici SCSI cihazlarının bağlanmasına olanak tanır. Anakart üzerinde harici ve dahili cihazlar için portlar olduğu kadar, kullanılan bütünleşik SCSI adaptörünün cinsine göre farklı SCSI standartlarına uygun portlar da bulunabilir. Zaten iş istasyonu ve sunucu sistemlerin çoğu da bütünleşik SCSI denetçisi ile gelir. Sonradan SCSI bir cihaz alınırsa , bu işi her yerde bulunabilecek bir PCI SCSI kart yapabilir. Özellikle Adaptec firmasının kartları bizzat SCSI aygıt üreticileri tarafından önerilmektedir.

Kendi BİOS’ları vardır:

Ayrıca SCSI kartların üzerinde kendi BIOS’ları bulunur. Yani bir SCSI kart üzerine takılan bir aygıt SCSI BIOS sayesinde görebilir.

Denetleyebileceği aygıt sayısı:

SCSI’nin diğer avantajlarndan biri de, denetleyebileceği aygıt sayısıdır. Günümüzde bir IDE portu 2 IDE aygıt ile sınırlıdır. PC’lerde de 2 IDE portu bulunduğundan en fazla 4 aygıt desteklenir. Bütünleşik veya ayrı kart halinde UDMA/66 denetçileri ile IDE sayısı artabilir, ancak bu tür çözümlerde 4’ten fazla aygıt bağlandığında sorunlar yaşanmaktadır. Bir SCSI denetçisi ise (aygıt olarak sayılan SCSI kart da sayılırsa), 8 aygıta kadar izin vermektedir. Ayrıca bağlanabilecek aygıtlar disk, CD-ROM, DVD-ROM, CD-RW sürücü ile sınırlı değildir. Tarayıcılar, yazıcılar, optik sürücüler ve SCSI arabirimini kullanan başka aygıtlar da vardır. Bu genişleyebilirlik nedeniyle ileri uç sunucularda IDE kullanılmayıp sadece SCSI kullanılmaktadır. SCSI arabirimleri bir PC içinde birlikte rahatça kullanılıp terfi olanaklarını artırır.

SCSI’ye bağlanan aygıtlar IRQ işgal etmez:

SCSI kartı bir IRQ işgal eder, ama bu karta bağlanan aygıtlar işgal etmez. Bu da genişleyebilirlik açısından olumlu bir özelliktir. İkinci bir SCSI kart ile 7 ilave aygıt daha takılması mümkün olur.”Çift kanallı” (twin-channel) bir SCSI kart ile tek IRQ üzerinden 15 çevre birimi kullanmak mümkündür.

Veri yolu hızlıdır:

Kablo ve SCSI kartı SCSI veriyolunu oluşturur; bu veriyolu PC’nin geri kalanından bağımsız çalışır. Bu veriyolu CPU döngülerini, dolayısıyla sistem veriyolunu işgal etmeden aygıtlar arasında veri alışverişine izin verir. Bu yüzden SCSI veriyolunun potansiyel hızı IDE gibi sistem veriyolunu kullanan arabirimlerden daha yüksektir. Örneğin, SCSI bir diskten SCSI bir teyp yedekleme ünitesine yedekleme yapılıyorsa (ve kullanılan yedekleme yazılımı da tam SCSI desteğine sahipse), bu işlem arka planda çok rahat bir biçimde gerçekleştirilebilir.

İşlemleri kendi denetçisine yaptırır:

Ayrıca SCSI yapılacak işlemleri işlemciye değilde kendi üzerindeki denetleyicisine yaptırır.Bu özellik sayesinde paralel porta bağlanan tarayıcılarda, tarama işlemi sırasında genelde PC’de başka hiçbir iş yapılamazken diğer taraftan SCSI tarayıcılarda böyle bir sorunun çıkması engellenir .Bu da SCSI’ nin en büyük avantajlarıdandır.

Kablo uzuluğunun artması:

SCSI’nin bir diğer avantajı da, aygıtları bağlamada kullnılan kabloların uzunluklarının Ultra 2 standartıyla birlikte 12 m’ye kadar çıkmasıdır. Özellikle harici cihazların PC’den PC’ye taşındığı ofislerde işe yarayacak bir özelliktir.

Kurulumu kolaydır:

SCSI kartların kurulumu herhangi bir karttan daha zor değildir. Ancak sisteme bir SCSI kart kurduktan sonra sistem boot edildiğinde SCSI arabiriminin BIOS’unun devreye girdiğini gösteren yeni bir boot ekranı ile karşılaşılır. SCSI BIOS, sisteminizin BIOS’undan ayrıdır ve yeni eklenen SCSI veriyolunun CPU ve diğer SCSI aygıtlarla veri alışverişi yapmasına izin verir.

4.SCSI BAĞLANTILARI

SCSI BIOS sayesinde her bir aygıta, SCSI arabiriminin türüne göre 8 bitlik dar veriyolu kullanılıyorsa, 0’dan 7’ye, 16 bitlik geniş veriyolu kullanılıyorsa 0’dan 15’e kadar değişebilen belirli bir adres, yani SCSI ID numarası verilir. ID olayı Türkçe’de genelde adresleme olarak tanımlanır. Mantığı tıpkı IDE aygıtları gibidir. Yani, Primary Master ve Secondary Master gibi adreslemeler yerine ID olayı kullanılır.

SCSI’de, I/O (giriş/çıkış) prosesleri isteyen aygıtlara, Başlangıç Aygıtı (initator) adı verilir.

Başlangıç aygıtları tarafından istenen işlemleri yerine getiren aygıtlara ise Hedef Aygıt (target) adı verilir. Hedef aygıtlara, içlerindeki bütünleşik denetçiler sayesinde , 8’e kadar ilave SCSI aygıt bağlanabilir.

Bu denetleyicilere ise Logical Unit (Mantıksal Birim) adı verilir ve her birine bir mantıksal birim numarası (Logical Unit Number- LUN) atanır. SCSI denetçiye gönderilen komutlar, aygıtların LUN numaralarına göre tanınır.

Her bir SCSI adresi bir hedeftir; bu hedeflerin her biri de kendi denetçisine sahip bir SCSI aygıt olduğundan, ilave SCSI aygıtlara adres atayabilirler. En basit SCSI sistemlerde, sistem içindeki ilk hedef olan SCSI kartı hem kendisini hem de ilave 7 (veya 15) SCSI adresini denetler.

SCSI kartına bir SCSI disk, SCSI CD-ROM sürücü ve SCSI tarayıcı takılı olduğunu varsayarsak; Sabit diske SCSI ID 0, CD-ROM sürücüye SCSI ID 1, tarayıcıya SCSI ID 2 olarak ID numaraları atanır. Bu adreslerin her birinin mantıksal birim numarası (LUN) 0’dır, çünkü bu aygıtların (mantıksal birimlerin) tümü kapalı, kendi başlarına işlevi olan donanım aygıtlarıdır. Yani SCSI ID 0 sabit diski denetler ve ona LUN 0 numarasını atar; çünkü disk o adresteki ilk ve tek mantıksal birimdir. Tümüyle ayrı bir adres olan SCSI ID 1 de, CD-ROM sürücüye LUN 0 ID numarasını atar, çünkü CD-ROM sürücü o adresteki ilk ve tek mantıksal birimdir.

SCSI ID’lerin her biri daha fazla sayıda aygıtı (LUN 1’den LUN 7’ye) kontrol edebilir. Bu yüzden örneğin bir tarayıcıya, üzerindeki SCSI portu sayesinde başka bir SCSI aygıt takılabilir. Dolayısı ile dış dünyaya açılan SCSI bağlantısına birden fazla aygıtın bağlanmasının mantığı budur.

Bu karmaşık zincirleme yapı nedeniyle, SCSI veriyolunun her iki ucunun sonlandırılması (kapalı olması – termine edilmesi) gerekir.

Şekil 4.1: SCSI Kablo ve Konnektörü

 

4.1. SONLANDIRMA:

SCSI denetleyici ile aygıt arasında ki sinyal hattı sonlandırıcı adı verilen dirençler yardımıyla belirli bir seviyede tutulur . Bu nedenle SCSI kartlarda sonlardırma işlemi çok önemlidir . Eğer sonlandırma işlemi yerine getirilmezse ;· SCSI kontroller bağlantıdaki donanımı göremez .· Bağlı aygıtların tanımlamalarını yapamaz .· SCSI aygıt sürücüleri yüklenirken kilitlenir . Doğru bir sonlandırma işleminde SCSI kablosunun her iki ucunda da bitiş direnci (Terminatör ) bulunmaklıdır .SCSI kartı, zincirin bir ucunda sonlandırma görevini üstlenir, SCSI kablonun en ucundaki aygıt ise diğer ucu sonlandırır. Sonlandırma, devrenin ucuna bir rezistör takılması demektir, ve genel olarak bir jumper ayarı ile bu işlem gerçekleştirilir. Tek bir SCSI kartı ve tek bir SCSI aygıtı bulunması durumunda (örneğin SCSI CD sürücü) sonlandırma kolaydır: Aygıtın default jumperları zaten sonlandırmaya göre ayarlanmıştır, özel bir ayar yapılması gerekmez. Ancak SCSI veriyoluna başka aygıtlar takılacaksa, zincirdeki sonuncu aygıt hariç, diğer aygıtlarda sonlandırıcı çıkarılmış olmalıdır. SCSI aygıt kitapçıklarında, bu aygıtlara nasıl ID numarası verileceği, nasıl sonlandırma yapılacağı açıkça anlatılır. Ancak harici ve dahili SCSI aygıtlar birlikte kullanıldığında işlemler biraz karışabilir. SCSI kartların üzerindeki dahili portların yanı sıra, kasanın arkasına gelen plakalarında tarayıcı, harici CD sürücü gibi harici cihazların takabileceği bir port bulunur. Tek bir SCSI aygıt takımında yine problem yoktur. SCSI kart veriyolunun bir ucunu, harici cihaz diğer ucunu oluşturur. Ancak veriyoluna ilave bir dahili aygıt, örneğin bir SCSI disk takıldığında SCSI karttaki sonlandırıcıyı çıkarmak gerekir. Böylece dahili aygıt bir ucu, harici aygıt diğer ucu oluşturur. Kısacası SCSI veriyolu üzerinde iki sonlandırıcı olmalıdır. Sonlandırma Mantığı:SCSI veriyolu üzerindeki bütün veri ve akışı düzenleme sinyalleri negatif lojik ile çalışır. Bunun anlamı,sıfır volt civarındaki bir giriş lojik ” 1 ” ‘in karşılığı , yüksek seviye ise lojik ” 0 ” ‘ın karşılığıdır. SCSI cihazların girişinde sinyalleri eviren bir NAND kapısı bulunur. Çıkışlarında da aynı kapı hemen çıkış noktasının arkasına bağlanmış durumdadır.Sinyal yol uzunluğu ile frekans yüksekliğinin oranı yüzünden SCSI veriyolunun başı ve sonu elektriksel olarak sonlandırılmış olmalıdır. Sonlandırma için pasif elemanlar (direnç gibi) veya aktif elemanlar (şalter gibi) kullanılabilir. Sonlandırma ya uç cihazlarda olur, ki bunlardan biri kontrol kartının kendisi olur, ya da ortada sonlandırma fişleri ile olur. T şeklindeki kablolama ise yasaktır. Sonlandırmadan sonra yassı kablodan pay bırakılması da pek sağlıklı değildir.Sonlandırılmamış, yanlış veya hatalı sonlandırılmış hatlar kapasitif ve induktif yükler oluşturarak faz dönmelerine ve bunun sunucu olarak da açık uçtan yansımalara sebep olmaktadır. Zayıflayan veya güçlenen sinyaller de hatalı okumalara ve hatta veriyolunun tamamen çökmesine sebep olabilir. Bu yüzden doğru sonlandırma yapılması önemlidir.

Şekil 4.2: Sonlandırıcının Bağlanması

4.1.1. Sonlandırma Çeşitleri:

Pasif sonlandırma ve aktif sonlandırma olmak uzere iki tanedir.

4.1.1.1. Pasif Sonlandırma

Pasif Sonlandırma, her veri ve sinyal hattı için iki ayrı direnç ile yapılır. Sonlandırıcı olarak satılan komponentler genelde iki tane direnç barındıran elemanlardır. Ayrıntılı şeması şekilde de görülebilen sonlandırıcıya eğer ihtiyaç duyulmuyor ise basitçe yerinden çıkartılabilir.

Şekil 4.3: Pasif sonlandırma bağlantısı

 

Bir SCSI-Sx hattına bağlanabilen iki sonlandırıcı direncin şeması da şekilde görülebilir. O sırada aktif olmayan hatta (En ucu alçak seviyede) (Enable ucunun alçak olması; lojik sıfıra çekilmesi,o entegrenin çalışmasını engeller) iki direnç bir gerilim bölücü devre olarak çalışır. Elektroniğin kurallarına göre 3 volt seviyesinde bir gerilim düşümü elektriksel olarak yüksek seviyeyi belirtir ve lojik karşılığı 0’dır. Bir cihazın çıkışı bu hat ile aktif hale getirildiğinde (elektriksel olarak alçak seviye) 220 ohm’luk direncin üzerinden 40-50 miliamperlik bir akım, kapı üzerinden cihaza doğru akar. Sonuç olarak dirençler arasında 0,5 Voltluk bir gerilim oluşur. Bu da lojik 1’e karşılık gelir.

4.1.1.2. AktifSonlandırma

SCSI-II’den beri alternatif olarak aktif sonlandırma kullanılmaktadır. Tek şart, hattın her iki taraftan da 100-132 ohmluk bir yük empedansına sahip olmasıdır. Şekilde böyle bir devre görülmektedir. Gerilim ayarlayıcı, aktif olmayan sinyal hattını üç volt seviyesinde tutar. Eğer bir hat aktif çıkış tarafından yüklenirse; gerilim ayarlayıcıdan akım, 110 ohmluk direnç üzerinden çıkış kapısına doğru akar. O sırada oluşan direnç üzerindeki gerilim düşmesi seviyeyi yaklaşık olarak sıfır volta çekilir. Bu da lojik 1’in karşılığıdır.

Şekil 4.4: Aktif sonlandırma bağlantısı

 

Hem aktif hem de pasif sonlandırmada sonlandırıcıların gerilim ile beslenmesi gerekir. Bu besleme bağlı oldukları cihazlardan değil, TERM-PWR şeklinde kısaltılan sonlandırıcı besleme hattı ile kontrol kartından alınır ve gerilim 5 Volt civarındadır. Bunun amacı verilerin transferi sırasında veriyolunu negatif yönde etkileyebilecek yan etkilerden kaçınmaktır.

5. TRANSFER

SCSI cihazlar birbirleriyle haberleşerek hangi transfer hızlarının ve çeşitlerinin kullanıldığını birbirlerine bildirirler. Bu, bilgisayarın açılmasından sonra kontrol kartının hazırlığı sırasında meydana gelen bir olaydır. Bundan sonraki adımda mümkün olan en iyi transfer şekli ve hızı seçilir. Sonuç olarak transfer sırasında hız sürekli olarak değişir. Bu anlaşmaya katılacak cihazların seçimi kontrol kartı aracılığı ile yapılabilir.

5.1 SCSI’de Transfer Fazları

Eğer SCSI veriyolu üzerinden bir transfer yapılacaksa, bir cihaz yönetici konumda olmalıdır. Başka bir cihaz hedef olarak adreslenmelidir. Çoğu cihaz hem kaynak hem de hedef olabilir. SCSI ile ayrıca tek kaynaktan çok hedefe veya birden çok kaynaktan birden fazla hedefe de transfer yapmak mümkündür.

Şekil 5.1: SCSI veri transferi sırasındaki fazlar

 

SCSI çok çeşitli durumlarda olabilir. Şekilde basitleştirilmiş bir şekilde durum diyagramı gösteriliyor. Örneğin bir program ASPI-Manager üzerinden SCSI sisteme bir komut yollarsa, bu komut önce SCSI kontrol kartına gelir. Burada komut “tercüme edilir” ve SCSI veriyoluna yazılır. Bu sırada veriyolu üzerinde yeni durumlar oluşur ve bu işlemler sırasında da işlemciye hiç bir yük binmemiş olur. Özel bazı sinyaller ile veriyolu üzerindeki durumlar ve geçerlilikler belirlenir.

Aktif olmayan BSY (Busy) ve SEL (Select) sinyalleri ile veriyolunun boş olduğu belirtilir. Bu duruma “boş faz” adı verilir. Bu durum veya bu faz bir RESET ile veya “Command-complete” ya da “Disconnect” mesajlarından sonra elde edilir.

Bir sonraki durumun adı “Kararlaştırma Fazı” dır. Eğer bir cihaz hedef bir cihaza veri göndermek isterse BSY aktif konuma getirir ve bir SCSI-ID veriyoluna yerleşir. Eğer aynı anda başka bir cihaz da ID’sini yola koymuşsa öncelik sırasına bakılır ve kaynak olarak önceliği fazla olan seçilir. Eğer başka cihaz yoksa kaynak hemen SEL hattını aktif yaparak veriyolunu bloke eder. Artık işlem başlayabilir.

“Seçim fazı” sırasında kaynak ile hedef bağlantı kurulur. Kaynak, hedefin ID’sini belirler ve ATN (Attention) sinyalini aktif hale getirir. Alıcı BSY sinyalini kısa süreli aktif yaparak cevap verir. Eğer cevap vermezse “boş faz” ‘a tekrar dönülür.

Seçim fazı ile çok yakın olan “Tekrar seçim fazı”, eğer kaynak değil de hedef kararlaştırma fazında ise meydana gelir. Sebep, hedefin bir önceki çevrimde kontrolü, işini bitirmeden önce kontrol kartına vermiş olmasıdır. Bu olayın arkasından tekrar boş faza dönülür. SCSI veriyolu diğer cihazlar için beklemeye geçer fakat hedef kaynağın ID’sini belirler. Görevini tamamladıktan sonra ID’si aracılığıyla kaynağı tespit eder ve ona bağlanmaya çalışır. Seçim ile tekrar seçim fazları arasındaki fark da I/O sinyalinin aktif olmasıyla anlaşılır.

Başarılı bir seçim fazından sonra, sona giden mesaj fazına gelirken, başarılı bir tekrar seçim fazından sonra sıra gelen mesaj fazına gelir. Mesajlar birincil olarak transfer opsiyonlarının kullanılmasıyla ilgilenirken daha önceden belirlenemeyen sorunlarla ilgilenmek de görevleri arasındadır. Örneğin parite hatasına reaksiyon göstermek görevleri arasındadır. Gelen mesaj ile giden mesaj arasındaki fark, mesajın kaynak ile hedef arasındaki transfer yönüdür. Mesaj fazında, cihazlardan biri veriyoluna mesaj yerleştirir ve REQ (Request) sinyalini aktif hale getirir. Alıcı mesajı okur ve ACK (Acknowledge) sinyalinin aktif hale getirir. Her iki cihaz da yeni sinyalleri alırlar ve asenkron bir transfer tamamlanmış olur. Transfer edilecek bayt sayısı kadar bu işlemler, fazlar tekrarlanır.

Mesaj fazları genellikle veri, komut veya durum fazına yol açarlar. Komut fazında hedef kaynaktan gönderilen SCSI komutlarını alır. Bu fazın belirtileri aktif BSY ve C/D (control/data) sinyalleridir.

Veri fazında hedef ve kaynak, asıl verileri ve kumanda komutlarını birbirlerine aktarırlar. Verinin yönüne göre veri-giriş fazına geçilir.Bu da I/O hattı ile ayrılır. Transfer REQ/ACK sinyalleri ile asenkron veya daha hızlı bir şekilde senkron olarak yapılabilir. Eğer REQ sinyallerine karşılık ACK sinyali beklenmeden yapılırsa hız artar. ACK sinyalleri de bir saat frekansına bağlanarak gönderilebilir.

Durum fazı, işlem sonunda, işlem kesilince veya komut aracılığıyla dönülen fazdır. Hedef kaynağa bir bayt uzunluğunda durumunu bildiren bir mesaj atar. Transfer aktif C/D ve I/O ile aktif olmayan MSG hattı ile asenkron olarak yapılır.

Komut, veri, durum fazlarında tüm işlemler bittikten sonra mesaj fazına dönülür ve komutun tamamlandığı anlamına gelen “command complete” komutu üretilir. En sonunda sistem boş faza dönerek çember tamamlanır.

SCSI-II ile beraber gelen komut sıralaması özelliği; kaynaktan gelen 256 adete kadar komut arka arkaya dizilerek hedefin okuması için bekletilmesidir. Akıllı hedefler ayrıca komutları da optimal şekilde sıraya koyabilmektedir.

6. SİNYALLEŞME TÜRLERİ

SCSI sistemlerde SCSI deneteçisinin ve kullanılan aygıtların kullandığı sinyalleşme türleri ;desteklenen max SCSI aygıt ve kablo uzunluğunda büyük rol oynamaktadır. Günümüzde üç farklı sinyalleşme türü bulunmaktadır.Bunlar; SE, HVD, LVD’ dir.

6.1. SE (Single Ended)

Ultra 2 SCSI standardına kadar kullanılan bir sinyalleşme türüdür. Sadece bu döneme kadar SE çok yaygındı ve çok da avantajlı bir sinyalleşme türü değildi. Kablo uzunluğu 3 metre ile sınırlıydı ve kablo üzerinde veri kaybına neden oluyordu.

6.2. HVD (High Voltage Differantial)

Bu sinyalleşme türü ile kablo uzunluğu 25 Metreye çıktı ama SE ile uyumlu değildir. Yani SCSI CD-ROM, yedekleme aygıtı gibi yavaş aygıtlar desteklenmiyordu.

6.3. LVD (Low Voltage Differantial)

Ultra 2 SCSI ile gündeme gelen bu sinyalleşme türü gayet başarılı bir sinyallşeme türüdür. Bu sinyalleşme ile daha iyi veri bütünlüğü sağlandı. Kablo uzunluğu 12 metreye çıktı, eski SCSI aygıtlar ile uyumludur, daha az güç tüketir, ve en önemlisi 15 aygıta kadar destekl vermektedir.

 


Hazırlayan

 Ayşe Alev ALTUNTAŞ

Güncel Anakartlar (Soket-478)

 

1. ANAKART

Anakart, fiberglasttan yapılmış, üzerinde bakır yolların bulunduğu, genellikle koyu yesil bir levhadır. Ana kart üzerinde, mikro işlemci,bellek,genişleme yuvaları, BIOS ve diger yardımcı devreler yer almaktadır.Yardımcı devrelere örnek sistem saatidir. Bütün kartların anası diyoruz; çünkü PC’nin diğer bileşenleri bir şekilde anakarta bağlanıyor, birbirleri ile anlaşmak için anakartı bir platform olarak kullanıyor; yani PC’nin “sinir sistemi” anakart üzerinde yer alıyor.

Üzerinde yongalar, transistörler, veriyolları, çeşitli donanımlar için yuvalar, slotlar, bağlantı kapıları, soketler bulunan irice bir baskılı devre. Bir PC’nin hangi özelliklere sahip olabileceğini belirleyen en önemli bileşen, çünkü anakart üzerindeki elektronik bileşenler bu PC’ye hangi tür işlemciler takılabileceğini, maksimum bellek kapasitesinin ne kadar olabileceğini, bazı bileşenlerin hangi hızlara çıkabileceğini, hangi yeni donanım teknolojilerini destekleyebileceğini belirliyor. Burada en belirleyici faktörlerden biri anakartın yonga seti. O halde anakart yonga setinin tanımını vererek işe başlayalım.

1.1. YONGASETİ

Yongaseti (chip set) anakartın “beynini” oluşturan entegre devrelerdir. Bunlara bilgisayarın trafik polisleri diyebiliriz: işlemci, önbellek, sistem veri yolları, çevre birimleri, kısacası PC içindeki her şey arasındaki veri akışını denetlerler. Veri akışı, PC’nin pek çok parçasının işlemesi ve performansı açısından çok önemli olduğundan, yongaseti de PC’nizin kalitesi, özellikleri ve hızı üzerinde en önemli etkiye sahip birkaç bileşenden biridir. Eski sistemlerde PC’nin farklı bileşen ve işlevlerini, çok sayısal yonga denetlerdi. Yeni sistemlerde hem maliyeti düşürmek, hem tasarımı basitleştirmek hem de daha iyi uyumluluk sağlamak için bu yongalar tek bir yonga seti olarak düzenlendi. Günümüzde en yaygın yonga seti Intel tarafından üretilmektedir. Intel kendi yongasetlerini, bunların desteklediği veriyolu teknolo|ilerini de temsil edecek şekilde PCIset ve AGPset olarak da adlandırmaktadır. Silicon Integrated Systems (SiS), Acer Labs Inc. (ALi), VIA gibi üretici firmalann da geliştirdiği popüler yonga setleri vardır.

1.2. VERİYOLU

PC’nizin içindeki bileşenler birbirleri ile çeşitli şekillerde “konuşurlar”. Kasa içindeki bileşenlerin çoğu (işlemci, önbellek, bellek, genişleme kartları, depolama aygıtları vs.) birbirleri ile veriyolları aracılığı ile konuşurlar. Basitçe, bilgisayarın bir bileşeninden diğerine verileri iletmek için kullanılan devrelere veriyolu adı (bus) verilir. Bu veriyollarının ucunda da genişleme yuvaları bulunabilir. Sistem veriyolu denince, genelde anakart üzerindeki bileşenler arasındaki veriyolları anlaşılır. Ayrıca anakarta takılan kartların işlemci ve belleğe erişebilmelerini sağlayan genişleme yuvalarına da veriyolu adı verilir. Tüm veriyolları iki bölümden oluşur: adres veriyolu ve standart veriyolu. Standart veriyolu, PC’de yapılan işlemlerle ilgili verileri aktarırken, adres veriyolu, verilerin nerelere gideceğini belirler. Bir veriyolunun kapasitesi önemlidir; çünkü bir seferde ne kadar veri transfer edilebileceğini belirler. Örneğin 16 bit’lik veriyolu bir seferde 16 bit, 32 bit’lik veri yolu 32 bit veri transfer eder. Her veriyolunun MHz cinsinden bir saat hızı (frekans) değeri vardır. Hızlı bir veriyolu verileri daha hızlı transfer ederek uygulamaların daha hızlı çalışmasını sağlar. Kullandığımız bazı donanım aygıtları da bu veriyollarına uygun olarak üretilirler. Sadece iki donanım aygıtını birbirine bağlayan veriyoluna “port” adı verilir. (örneğin AGP = Advanced Graphics Port). Bugün PC’lerimizde ISA, PCI ve AGP veriyolları bulunmaktadır. Anakartın üzerindeki farklı boyut ve renklerde, yan yana dizilmiş kart takma yuvalarından bunları tanıyabilirsiniz.

1.3. ISA

(Industry Standard Architecture) Anakartınızın kenarına yakın yerde bulunan uzun siyah kart yuvaları ISA yu-vasıdır. 17 yıldan beri kullanılan eski bir veriyolu mimarisidir. 1984’te 8 bit’ten 16 bit’e çıkarılmıştır. Ama bugün bile 8 bitlik kartlar olabilir. Orneğin bir ISA kartın, yuvaya giren iki bölmeli çıkıntısının sadece bir kenarında bağlantı bacakları varsa, bu 8 bitlik bir karttır. 90’lardan itibaren çoğu aygıt’ın daha hızlı PCI modeli çıktığından yavaş yavaş terkedilmeye başlanmıştır; hatta bugün ISA veriyolu olmayan anakartlar bile çıkmıştır. 1993’te Intel ve Microsoft, Tak Çalıştır ISA standardını geliştirmiştir. Böylece işletim sistemi ISA kartların konfigürasyonunu, sizin jumper’larla, dip svvitch’lerle boğuşmanıza gerek kalmadan otomatik yapmaktadır. Yeni çıkan PIII ve P4 anakartlarında genel olarak tercih edilmemekte P4 anakartlarda kullanılmamaktadır.

1.4. PCI

(Peripheral Component Interconnect) 1993’te Intel tarafından geliştirilen bu veriyolu 64 bit’liktir ama uyumluluk problemlen nedeniyle uygulamada genelde 32 bit’lik bir veri yolu olarak kullanılır. 33 veya 66 MHz saat hızlarında çalışır. 32 bit ve 33 MHz PCI veriyolunun kapasitesi 133 MB/sn’dir. Anakartınızda PCI yuvaları ISA yuvalarının hemen yanında bulunur; beyaz renkte ve ISA’dan biraz daha kısadır. PCI veriyolu Tak Çalışır desteklidir.

1.5. AGP

(Advanced Graphics Port) Sadece ekran kartları için çıkarılmış bir veriyoludur. Grafik ağırlıklı uygulamalar geliştikçe (örneğin 3 boyutlu grafikler, tam ekran video) işlemci ile PC’nin grafik bileşenleri arasında daha geniş bir bant genişliğine ihtiyaç doğmuştur. Bunun sonucunda grafik kartlarında ISA’dan bir ara veriyolu standardı olan VESA’ya, oradan da PCI’a geçilmiştir; ama bu da yeterli görülmeyince, grafik kartının işlemciye doğrudan ulaşmasını sağlayacak, ona özel bir veriyolu olan AGP 1997 sonunda geliştirilmiştir. AGP kanalı 32 bit genişliğindedir ve 66 MHz hızında çalışır. Yani toplam bant genişliği 266 MB/sn’dir. Ayrıca özel bir sinyalleşme metoduyla aynı saat hızında iki katı veya 4 katı daha hızlı veri akışının sağlanabildiği 2xAGP ve 4xAGP modları vardır. 2xAGP’de veri akış hızı 533 MB/sn olmaktadır. Ancak sistem veriyolu hızı 66 MHz ise, 2xAGP tüm bant genişliğini kaplayıp diğer aygıtlara yer bırakmayacağı için 66 MHz’lik anakartlarda 1xAGP kullanılır. 100 MHz anakartlarda bant genişliği 763 MB/sn’ye çıktığından 2xAGP ile uyumludur. AGP 4X : Günümüzde genelde kullanılan 4X modudur. Çoğu anakart üreticisi bu modu destekliyor ve anakartlarında bu teknolojiyi kullanıyor ve aynı zamanda tüm akran kartı üreticileri de bu teknolojiye ayak uyduruyorlar. Bu modda AGP veriyolu hızı 66 mhz’den 100 mhz’e çıkmıştır. Bunun pratikte 800 MB/Sn olarak hesaplanabilen bilen bir veri transfer hızıdır. Bu teknolojinin gelişmesiyle bu hız 1 GB/Sn’ye ulaşmıştır…

1.6. PORTLAR, KONNEKTÖRLER

PC ile çalışırken kasa kapalı olduğundan anakartı görmeyiz ama çeşitli aygıtları bağlamak için kasanın arkasında yer alan girişler (portlar) doğrudan anakarta bağlıdır. Eski anakartlarda AT form faktörü kullanılırken bu portlar birer kablo aracılı ile anakart üzerindeki konnektörlere bağlanırdı; ama ATX form faktörü ile artık anakart ile bütünleşik. Yani anakartın bir kenarında bulunan bu portlar, tam kasanın arka kısmındaki boşluklara denk geliyor. Bu yüzden kasalar da anakart form faktörlerine uygun olarak üretiliyor.

Anakartınız ve kasanız ATX formundaysa (artık tüm yeni PC’lerde öyle) kas nın arkasında tipik olarak bir klavye, bir fare portu, iki USB portu, iki seri pc (COM portu), bir paralel port (LPT Portu) göreceksiniz. Günümüzde klavye ve fare için artık PS/2 portu adı verilen küçül yuvarlak, 6 pinli portlar kullanılıyor. Aslında fare seri portu da bir adaptör yardımıyla kullanabilir (veya zaten seri kablolu fareler vardır), ama kendine ait bir port olması daha iyidir. Seri portlara genelde harici modemler bağlanır ama seri port kullanan başka aygıtlar da vardır (yedel leme cihazları, dijital kameralar gibi). Paralel porta ise yazıcı veya tarayıcı bağlanır. USB portlara neredeyse her tür hariç cihaz bağlanabilir. Ancak USB cihazla yeni yeni yaygınlaşmaktadır. USB’ni özelliği, seri ve paralel portlara göre çok daha hızlı olması ve USB aygıtlar üzerindeki yeni USB portları aracılığı ile uc uca çok sayıda cihazın zincirleme bağlanabilmesidir.

Bunların dışında, anakart üzerine takılan (veya bütünleşik olan) grafik kartı, ses kartı, TV kartı, SCSI kartı gibi aygıtların portları da kasa arkasında yer alır.

Anakart üzerinde, kasa içinden ulaşılabilen portlar da bulunur. Bunlar genel olarak iki adet IDE portu, bir disket sürücü portu, anakart ile bütünleşikse SCSI portudur. Bu portlara takılan yassı kablolar aracılığı ile anakartımıza sabit disk, CD sürücü, CD yazıcı, disket sürücü gibi dahili cihazları bağlarız. Bir IDE portuna bağlı kabloya, üzerindeki iki konnektör aracılığıyla iki cihaz bağlanabilir.

Bunların dışında anakart üzerinde işlemciyi takmak için bir soket veya slot bulunur. Soket, yassı dikdörtgen şeklindeki işlemciler üzerinde iki düzlem üzerinde (enine ve boyuna) uzanan iğnelerin oturduğu yuvaya verilen addır. Günümüz anakartlarında PGA370 tipinde 370 iğneli Celeron işlemciler için PGA soketleri, AMD K6-2 ve K6-3 işlemciler için AGP ve 100 MHz sistem veriyolu desteği bulunan Super 7 soketleri, Cyrix (K6-2 ve eski Pen-tium MMX işlemciler için) 66 MHz destekleyen Socket 7 tipi soketler bulunabilmektedir. Şu anda ise P4 işlemcilerin pin sayılarına göre 423pin ve 478pin socket yapıları mevcuttur.

Slot ise, genişleme yuvalarına benzer, uzun ince dikdörtgen şeklindeki işlemci yuvalarına verilen isimdir. Pentium II, slot tipi Celeron ve Pentium III işlemciler için Slot 1, Xeon işlemciler için Slot 2 adı verilen modelleri bulunur.

1.7. ÖNBELLEK

Bugün PC’lerde kullanılan tüm donanımlar 15 yıl öncesine göre çok daha hızlı. Ama her bir donanım bileşeninin hızı eşit ölçüde artmadı. Örneğin işlemcilerdeki performans gelişimi, sabit disktekilerden kat kat daha fazladır. Hani bir PC’nin gücü en zayıf halkası kadardır derler ya, işlemci ve bellek çok hızlı olsa da yavaş kalan bir sabit disk ile bu performans artışını tam anlamı ile yaşamanız mümkün değildir. İşlemci boş boş oturup kendisine bilgi gelmesini bekler. Tabii bunu önlemek için bazı ara çözümler geliştirildi. Örneğin yakın zamanda kullanılan bilgileri sabit diskten önbellek (cache) adı verilen bir birime aktarılması, işlemcinin ihtiyaç duyduğunda sık kullanılan bilgileri bu önbellek alanından alması.İşte önbelleklemenin esası budur. Bir PC’de çeşitli bellek kademeleri vardır: birincil önbellek (L1 cache); ikincil önbellek (L2 cache); sistem belleği (RAM) ve sabit disk veya CD-ROM. Diyelim ki işlemci bir bilgiye ihtiyaç duyuyor. Önce gider, en hızlı bellek türü olan L1 önbelleğe bakar. Bilgi orada varsa gecikme olmaksızın bu bilgileri alır ve işler. L1 önbellekte yoksa L2’ye bakar ve buradaysa nispeten küçük bir gecikme ile bilgileri alır. Orada da yoksa önbelleğe göre daha yavaş kalan sistem belleğine, yine yoksa en yavaşları olan sabit diske veya CD-ROM vb. bilginin geldiği cihazlara bakar.

L1 önbellek en hızlısıdır ve günümüz PC’lerinde doğrudan işlemci üzerindeyer alır. Bu önbellek genelde küçüktür (genelde 64K’ya kadar; Pentium III, Pentium II ve Celeron işlemcilerde 32K; AMD K6-2 ve K6-3 işlemcilerde 64K). L2 önbellek biraz daha yavaş ama biraz daha büyük olabilir. Pentium II ve III’lerde boyutu 512K’dır ve işlemci ile işlemci hızının yarı hızında haberleşir. İlk Celeron’larda yoktur; günümüz Celeron’larında boyutu 128K’dır ve işlemciyle aynı hızda haberleşir. AMD K6-2’lerde işlemci üzerinde değil, anakart üzerindeki bir yuvada 2GB’a kadar L2 önbellek bulunabilir ve veriyolu hızında (66 veya 100 MHz) haberleşir. AMD K6-3’de 256K önbellek bulunur ve işlemci ile aynı hızda haberleşir. AMD K6-3 L1 ve L2 önbelleği üzerinde bulundurduğu, aynı zamanda kullanıldıkları anakartlarda da sistem veriyolu hızında çalışan bir önbellek daha bulunduğu için 3. seviye (L3) önbelleği literatüre sokmuştur.

1.8.  IRQ (KESME)

(Inrerrupt Request) Bir süre PC kullanan herkes şu ünlü “IRQ çakışması” tabirini duyar. Peki nedir bu IRQ? Türkçesi “kesme”; yani işlemci bir işle meşgulken, bilgisayarın bir yerinden başka bir donanımdan işlemciye şöyle bir emir geliyor: “Benimle de ilgilen!” Yani işlemcinin işini böler. Tabii işlemci aynı anda çok sayıda işi birden yapabilir: Klavye ve fare kullanırken bir yandan ekrana gönderilen verileri işler, sabit diskten okuma yapar, modemin indirdiği dosyalara bakar vs. Ama işlemciye işini görmesi için ihtiyaç duyan bir aygıtın ona sinyal gönderebilmesi için özel bir hatta ihtiyacı vardır. İşte buna IRQ hattı adı verilir. PC’mizde 0’dan 15’e kadar numaralanan 16 IRQ hattı vardır. Bunlar şu aygıtlar için kullanılabilir (“default”, yani pik aygıtın yanı sıra bu IRQ’yu kullanabilecek diğer aygıtlar parantez içinde verilmiştir)

IRQ 0: Sistem saati.

IRQ 1: Klavye

IRQ 2: Programlanabilir IRQ (Modemler, COM3 ve COM 4 portları)

IRQ 3: COM 2 portu (modemler, COM 4, ses ve ağ kartlan, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartlar)

IRO 4: COM 1 portu (modemler, COM 4, ses ve ağ kartlan, teyp yedekleme birirnlerini hızlandıran kartlar)

IRQ 5: Ses kartı (LPT2, LPT3 – yani ikinci ve üçüncü paralel portlar – COM 3, COM 4, modemler, ağ kartlan, MPEG kartları, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartlar)

IRQ 6: Disket sürücü denetleyicisi (teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartlar)

IRQ 7: LPT1, yani ilk paralel port (LPT2, COM 3, COM 4, modemler, ağ kartları, ses kartlan, teyp yedekleme birimlerini hızlandıran kartları

IRQ 8: Gerçek zamanlı saat.

IRQ 9: (Ağ kartları, ses kartları,SCSI kartları, PCI aygıtlar, yeniden yönlendirilen IRQ2 aygıfları)

IRQ 10: (Ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, ikinci ve dördüncü IDE kanalları)

IRQ 11: (Görüntü kartları, ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, üçüncü ve dördüncü IDE kanalları)

IRQ 12: PS/2 fare (Görüntü kartları, ağ kartları, ses kartları, SCSI kartları, PCI aygıtlar, üçüncü IDE kanalı)

IRQ 13: FPU, yani matematik işlemci.

IRQ 14: Birinci IDE kanalı (SCSI kartlar)

IRQ 15: İkinci IDE kanalı (Ağ ve SCSI kartlar)

Normalde bir IRQ’yu bir aygıtın kullanması gerekir; aksi halde işlemci şaşırır, yanlış aygıta yanlış zamanda cevap verebilir. işte buna IRQ çakışması denir. Bazen Windows Aygıt Yöneticisi bölü-münden donanım aygıtlarının kaynak değerlerini değiştirerek, bazen kartın yerini değiştirerek bu sorun çözülebilir (tüm genişleme yuvaları doluysa bazen de çözülemeyebilir). Aslında PCI Steering adı verilen bir yolla bir IRQ’nun iki PCI aygıt tarafından kullanılması mümkündür. Ama bunun için aygıtın ve sürücülerinin bu işlemi desteklemesi gerekir. Bu konunun detaylarına da Windows ile ilgili bölümümüzde değineceğiz.

1.9. DMA Kanalları

Doğrudan bellek erişim (Direct Memory Access) kanalları sistem içinde çoğu aygıtın doğrudan bellek ile veri alış verişi için kullandığı yollardır. IRQ’lar kadar “ünlü” değillerdir, çünkü sayıları daha azdırve daha az sayıda donanımda kullanılırlar. Bu yüzden de daha az soruna yol açarlar. Bildiğiniz gibi işlemci PC’nin beynidir. Eski PC’lerde işlemci neredeyse her şeyi üstlenirdi; tabii, tüm donanım aygıtlarına veri göndermek ve onlardan veri almak işini de. Ancak bu pek verimli olmazdı; işlemci veri transferi ile ilgilenmekten başka işlemleri doğru dürüst yerine getiremezdi. DMA sayesinde bazı aygıtlar kendi aralarında veri transferi yapıp bu yükü işlemcinin üzerinden aldılar. DMA kanalları normalde yonga setinin bir bölümünü oluşturur. Bir PC’de 8 DMA kanalı bulunur ve 0’dan 7’ye kadar numaralandırılır. DMA’lar genelde ses kartları, disket sürücüler, teyp yedekleme birimleri, yazıcı portu (LPT1), ağ ve SCSI kartları, ses özelliği olan modemler tarafından kullanılırlar.

1.10. BIOS

BIOS’un açılımı Temel Giriş Çıkış Sistemi’dir (Basic Input/Output System). PC’deki en temel seviye yazılımdır; donanım ile (özellikle de işlemci ve yongasetiyle) işletim sistemi arasında bir arayüz görevi görür. BIOS sistem donanıma erişimi ve üzerinde uygulamalarınızı çalıştırdığınız ileri düzey işletim sistemlerinin (Windows, Linux vs.) yaratılmasını sağlar. BIOS aynı amanda PC’nin donanım ayarlarını kontrol eder; PC’nin düğmesine bastığınızda boot etmesinden ve diğer sistem işlevlerinden sorumludur. BlOS da bir yazılımdır dedik; bu yazılım anakart üzerindeki BIOS yongası üzerinde tutulur. Eskiden BIOS bir ROM (Read Only Memory) idi. Yani sadece okunabiliyordu, üzerine yazılamıyordu. Daha sonra eklenen yeni donanımlara göre BlOS’ta güncelleme yapılmasının gerekmesi üzerine Flash BIOS adı verilen yazılabilir/güncellenebilir BIOS yongaları kullanılmaya başladı. Böylece kullanıcılar daha güncel bir BIOS sürümünü anakart üreticisinin Web sitesinden indirerek yükleyebilirler.

2. Pentium 4 SOKET 478-pin ANAKARTLAR BİLEŞENLERİ

Şekil 2.1: Pentium 4 Soket 478pin Anakart

2.1. Anakart Yapısı

Aşağıda şekil.1’de anakartın yapısı ve gösterilmiş ve anakart üzerindeki bileşenler alfabetik olarak sıralanmıştır. Bu bileşenlerin neler olduğu bu numaraların karşılarında verilmiştir.

Şekil 2.2: Anakart bileşenleri (D850MV Anakart bileşenleri)
A AD1885 ses kodlayıcısı M IDE konnektörleri
B Intel 82562ET PLC aygıtı (opsiyonell) N Yardımcı güç konnektörü (opsiyonel)
C AGP konnektör (AGP Pro50 konnektör(opsiyonel)) O SMSC LPC47M142 I/O kontrolcüsü (SMSC LPC47M132 I/O kontrolcüsü (opsiyonel))
D Arka panel konnektörleri P Ön panel konnektörü
E +12 V güç konnektörü (ATX12V) Q Batarya
F Intel 82850 MCH (Kuzey Köprüsü) R Hoparlör
G mPGA478 işlemci soketi S Intel 82802AB 4 Mbit FWH
H Donanım monitörü T Intel 82801BA ICH2 (Güney Köprüsü)
I RAMBUS Bankası 0 (RIMM1 ve RIMM2) U NEC mPD720100 USB 2.0 ana kontrolcüsü (opsiyonel)
J RAMBUS Bankası 1 (RIMM3 ve RIMM4) V PCI bus’a kartlar eklemek için slotlar
K Güç konnektörü W CNR konnektörü (opsiyonel)
L Disket sürücüsü konnektörü  

2.1.1. Blok Diyagram

Şekil 2.3′ de Pentium 4 Soket 478pin Anakart’ın standart yapısının planını fonksiyonlarını daha ayrıntılı gösteren blok diyagramdır.

Şekil 2.3:Standart Blok Diyagram

Şekil 2.4′ de Pentium 4 Soket 478pin Anakart’a anakarta seçimlik olarak değişik standartlara göre anakartta olabilecek plan değişiklikleri gösterilmiştir. Bu blok diyagramda NEC firmasının NEC PD720100 versiyon 2.0 USB Ana Kontrolcüsü eklenerek anakartın planlarının değişimi görülmektedir. Bu değişimde standart blok şemadaki standart USB birimi daha gelişmiş bir USB ara birimi olan USB 2.0 versiyonu ile geliştirilmiş ve ilave bir USB kontrolcüsü eklenerek USB porlarının değişimi gözlenmektedir.

2.2. Pentium 4 İşlemci

Pentium 4 850 cipset anakartlarda 2 GHz ve üstü işlemciler kullanılmaktadır.2 GHz altındaki işlemcilerin kullanılması anakarta zarar verecektir. Bu işlemciler 478 pinli 400MHz veriyolunu kullanılır ve 256 KB önbelleğe sahiptirler ve kullanılan anakart tek bir işlemci içindir.478 pin soketinde ki 400 MHz’lik sistem veriyolu tek bir Pentium 4 işlemciyi destekler. Bütün anakartlar işlemcilerin maksumum kullanabileceği limit olan önbellek düzeyine göre önbelleklenmişlerdir. Bu anakartlarda sadece ATX 12V desteği kullanılmaktadır. ATX 12V güç desteklerinin, Pentium 4 işlemci ve İntel 850 çipset için gerekli ek güç sağlayan iki güç bağlantısı vardır. ATX 12V güç desteğinin 20-pin ve 4-pin bağlantı soketleri anakart üzerindeki uygun konnektörlere takılır. Eski standart ATX’ten farklı olarak fazladan 4-pin bağlantı soketi kullanılmıştır. Eski standart ATX’lerin kullanılmasıda anakarta Pentium 4 işlemciye ve 850 çipsetine zarar verecektir.

2.2.1. Sistem Belleği

Sistem belleğinin özellikleri, RIMM modülleri, RDRAM Bellek Konfigürasyonu alt başlıklar halinde aşağıda açıklanmaktadır.

2.2.1.1. Sistem Belleği Özellikleri

82850 MCH, 3.2 GB/s bellek bant genişliğini çift yoldan RAMBus bankaları için sağlar. Pentium 4 850 çipsetli bu anakartta 4 adet RIMM soketi (her banka için 2 soket) bulunur ve aşağıdaki bellek özellilerini destekler.

  • Tek ve Çift taraflı RIMM kanfigürasyonu
  • Her banka için maksimum 32 Direct RAMBUS
  • 128 MB (minimum) veya 256 MB (minimum)’dan 2 GB (maksimum)’a kadar hafıza konfigürasyonları
  • Serial Presence Detect (SPD)’li konfigürasyon,seçenekli bellek işlemi için
  • Suspend to RAM desteği
  • ECC ve non-ECC desteği
2.2.1.2. RIMM Modülleri

Bütün RIMM modülleri soketleri dolduracak şekilde yerleştirilmelidir. Bankalardan bir boş kalmamalı her bankaya en az bir RIMM modülü takılmalıdır. Eğer yeterli RIMM modülü yoksa elimizde bankalarda ki boş kalan bitiş soketi kapatılmalıdır. Eğer RIMM modülleri buna göre yerleştirilmezse bilgisayar açılırken Power-On-Self-Test (POST) sinyal sesi duyulmayacaktır.

2.2.1.3. RDRAM Belleği Konfigürasyonu

RDRAM bellek modüleri yerleştirilirken;

  • 4 RIMM soketi iki banka şeklinde gruplanmıştır.
  • – Bank 0 (Anakartta RIMM1 ve RIMM2 olarak etiketlenmiştir)

– Bank 1 (Anakartta RIMM3 ve RIMM4 olarak etiketlenmiştir)

  • RDRAM’lar RIMM1’e ve ve RIMM2’ye yerleştiriliken aynı hızda, aynı boyutta ve frekanslarda olup olmadıklarından emin olunmalıdır. RDRAM’lar Bank 0’a ilk olarak yerleştirilmelidir. Örneğin PC 600 ve PC800 RDRAM’lardan birisinden iki adet 64 MB RIMM modülü kullanılmalıdır.
  • Eğer istenilen bellek konfigürasyonu, Bank 0’a yerleştirilerek oluşturulursa, Bank 1 iki devamlı RIMM ile doldurulmalıdır.
  • Eğer hafıza birimi Bank 1’e yerleştirilirse, RIMM3 ve RIMM4’de yerleştirilen RIMM modülleri her birinin hızları birbiriyle aynı olmalı, aralarında uyuşmazlık olmamalıdır. Bank 0’da boyut ve sıklık önemli değildir. Örneğin 64 MB ve 192 MB gibi iki ayrı RIMM modülü kullanılabilir.
  • Eğer ECC fonksiyonlarının kullanılması gerekirse bütün geliştirilmiş RIMM modülleri, ECC uyumlu olmalıdır.

RDRAM Yoğunluğu: RIMM modülünün üzerindeki Dinamik RAM çipsetlerinin sayısı

RAMBUS Teknolojisi 4 DRAM’li RIMM Kapasitesi 6 DRAM’li RIMM Kapasitesi 8 DRAM’li RIMM Kapasitesi 12 DRAM’li RIMM Kapasitesi 16 DRAM’li RIMM Kapasitesi
128/144 MBit 64 MB 96 MB 128 MB 192 MB 256 MB
256/288 MBit 128 MB 192 MB 256 MB 384 MB 512 MB

Tablo 2.1: RAMBus teknolojisine göre RDRAM yoğunlukları ve kapasiteleri

2.3. Intel 850 Chipset

Intel 850 çipset aşağıdaki bileşenlerden oluşur;

  • Hızlandırılmış Hub Mimarisi (AHA) veriyollu Intel 82850 MCH
  • AHA veriyollu Intel 82801
  • Intel 82802AB FWH

MCH; sistem veriyolu, bellek veriyolu, AGP veriyolu ve AHA arabirimi için merkezi kontrolcüdür. ICH2; anakartın I/O yolları için merkezi kontrolcüdür. FWH;BIOS’un geçici olarak depolanmasını sağlar. Bu birleşim aşağıdaki şekildeki gibi çipset arabirimini oluşturur.

Şekil 2.5: Intel 850 Çipset blok diyagram

Eğer USB 2.0 tercih edilirse, USB veriyolu NEC USB 2.0 kontrolcüsü ile yönlendirilir.

2.3.1. AGP

AGP konnektörü sadece 1.5 V AGP kartları için ayarlanmıştır. Eski 3.3 V AGP kartları anakarta zarar verecektir. Bunun için 1.5V’la çalışan AGP grafik kartları kullanılmalıdır. AGP konnektörü mekanik olarak da eski 3.3 V AGP kartlarıyla uyumlu değildir. AGP ayarlama mekanizması için aşağıdaki şekle bakalım.

Şekil 2.6: AGP kilitleme mekanizması

AGP konnektörü, 1.5 V anahtarlamalı voltaj düzeyli (Switching Voltage Level – SVL) AGP kartları destekler. AGP Pro50 kartlar için uygun arabirim bulundurur ve ve bu kartları destekler. (50W maksimum güç harcaması vardır AGP Pro 50’de). Ayrıca 3.3 V AGP grafik kartları desteklenmemiştir ve eğer takılırsa sistemin açılması engellenecek ve sistem boot olmayacaktır.

AGP; 3D uygulamaları gibi yoğun grafikli uygulamalar için yüksek performanslı br arabirimdir. PCI yerel veriyolu versiyonuna (Local Bus Spesification) Rev 2.1 dayanırken, AGP PCI veriyolundan bağımsız olarak çalışır ve grafik görüntüleme elemanları ile özel kullanımlar içindir. AGP, aşağıdaki özelliklerle grafik verilerinin büyük bir miktarını kullanmakla PCI veriyolunun bazı sınırlılıklarının üstüne çıkar ve birçok grafik işleminin üstesinden gelir.

  • Hafıza işlem gizliliğini saklayan Pipeline hafıza okuma ve yazma işlemleri
  • Veriyolundaki adres ve verinin yaklaşık olarak %100 etkililiğini sağlar.

2.3.2. USB

Bilgisayar sistemlerinde B sınıfı ihtiyaçları karşılamak ve tam hızlı USB ürünlerinin ihtiyaçlarını karşılamak için korumasız USB kablosu kullanılmalıdır.

2.3.2.1. USB 1.1

Intel 850 çipsetli anakatlar aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi 7 adet USB portuna destek verir. Güney köprüsü olan ICH2 kontrolcüsü dört adet port sağlar. Bu portlar şu şekildedir.

  • Arka panel konnektörleriyle istiflenmiş PS/2 konnektörlerine bitişik iki port.
  • CNR tak çalıştır kartlarıyla ulaşalıbilen bir port.
  • SMSC USB Hub’tan gönderilen bir port.

Onboard SMSC Hub 4 port sağlar.

  • Arka panel konnektörleriyle istiflenmiş ve ses konnektörüne bitişik 2 port
  • USB konnektörü ön paneline gönderilen iki port.

Sekizden fazla USB elemanı için, dış Hub portlarından birine bağlanabilir USB 2.0 seçenekli anakartlar tamamen OHCI ve EHCI’yı destekler ve OHCI ve EHCI uyumlu sürücülerü kullanır. Bunun için USB 2.0 destekleyen işletim sistemi kullanılmalıdır.USB 2.0’ı Windows 2000 ve Windows XP desteklemektedir. Bundan önceki işletim sistemleri USB 2.0’ı desteklemez.

Şekil 2.7: USB 1.1 Port konfigürasyonu
2.3.2.2. USB 2.0

Üretim tercihine göre NEC PD720100 USB 2.0 ana kontrolcüsü kullanılan USB 2.0’ı destekler. Port düzenleri şekil 2.8’deki dizayn edilmiştir. Bu dizaynda NEC PD720100 USB 2.0 kontrolcüsü PCI veriyoluna bağlanmıştır ve 5 USB portuna kadar destek sağlanmıştır.

    • Arka panel konnektörlerine eklenmiş ve ses konnektörlerine bitişik iki konnektöre yönlendirilmiştir.
    • Diğer iki konnektör ise ön panel konnektörlerine gönderilmiş iki porttur.

CNR tak çalıştır kartlarıylada bir adet daha port sağlanabilir.

5’den fazla USB aygıtları için, dış hub herhangi bir porta bağlanabilir. USB 2.0 seçenekli anakartlar tamamen OHCI ve EHCI’yi destekler ve OHCI ve EHCI uyumlu sürücüleri kullanır.

Şekil 2.8:USB 2.0 Port Konfigürasyonu

2.3.3. IDE Konnektörler

ICH2’nin IDE kontrolcüsünün iki bağımsız birincil veriyolu ve IDE arabirimi vardır ve bu IDE Modları ve tanımlamaları aşağıda verilmiştir.

2.3.3.1. IDE Arabirimleri

ICH2’nin IDE kontrolcüsünün bağımsız çalışabilen iki bağımsız birincil veriyolu ve IDE arabirimi vardır.Aşağıdaki tablo IDE arabirimlerini ve hangi modları desteklediğini gösterir.

IDE Modu Tanımlamalar Transfer Oranları
Programlanabilir I/O (PIO) İşlemci Veri transferini kontrol eder.  
8237-stil DMA DMA işlemciyi yüklemekten kurtarır. 16 MB/s
Ultra DMA IDE veriyoluna DMA protokolü sağlar.

Ana ve hedef geçitlerini destekler.

33 MB/s
ATA – 66 IDE veriyoluna DMA protokolü sağlar.

Ana ve Hedef geçitlerini izin verir.

Ultra DMA ile benzer özelliktedir. Aygıt sürücülerü ile uyumludur.

66 MB/s
ATA – 100 DE veriyoluna DMA protokolü sağlar.

Ana ve Hedef geçitlerini izin verir.

100 MB/s’ye kadar okuma

88 MB/s’ye kadar yazma oranı

 

Tablo 2.2: IDE modları

ATA-66 ve ATA-100 hızlı zamanlayıcılardır ve yansımaları, sesi ve indüktif birleşmeyi azaltmak için özel Ultra ATA kablo gerektirir.

IDE arabirimleri ATA aygıtları için tüm transfer modlarını destekler ve ATAPI (CD-ROM sürücüleri gibi) aygıtları destekler. BIOS mantıklı blok adreslemesi (Logical Block Adressing – LBA) ve artırılmış silindir ana sektörü (ECHS=Extended Cylinder Head Sector) çeviri modlarını sağlar. IDE arabirimleri sayesinde Laser Servo (LS-120) disket teknolijisi desteklenir.LS-120 sürücüsü, BIOS paket programını açılış(Boot) olarak düzenler.

2.3.3.2. SCSI Hard Disk LED Konnektörü ve Çalışması

SCSI Hard Disk LED Konnektörü, onbord IDE kontrolcüsüyle aynı olan LED’i kullanmak için tak-çalıştır SCSI kontrolcüsüne izin veren 1X2-pin konnektörüdür. Uygun işlem için, bu konnektör tak-çalıştır SCSI kontrolcüsünün LED çıkışına bağlanır. Veri okunduğunda veya yazıldığında, LED hem tak-çalıştır SCSI kontrolcüsünü hem de IDE kontrolcüsünü işaret eder.

2.3.4. Gerçek Zaman Saati, CMOS SRAM ve Batarya

Gerçek zaman saati, günlük zaman saatini ve alarm özellikli çok zamanlı takvimi sağlar. Gerçek zaman saati, BIOS kullanımı için ayrılmış iki bankada arka – batarya CMOS SRAM’in 256 baytına enerji desteği sağlar. Anakart üzerindeki yuvarlak batarya (CR2032) gerçek zaman saatini ve CMOS hafızasının çalışmasını sürüdürmesi için enerji sağlar. Bilgisayar evdeki prize takıldığında bataryanın yaklaşık olarak 3 yıl ömrü vardır. Bilgisayar prize takıldığında güç desteğinin yedek (standby) akımı bataryanın ömrünü artırır.Saat bir yılda +13 dak/yıl veya -13 dak/yıl kadar bir toleransta değişme ihtimali vardır. Bu +13 dak/yıl veya -13 dak/yıl 25 derece sıcaklıkta ile 33 VSB değerinde olur. Saat, gün CMOS değerleri BIOS paket programında özelleştirilebilir. CMOS değerlerini BIOS paket programı kullanılarak fabrika ayarlarına dönüştürmek mümkündür. Eğer AC gücü ve bataryada bir sorun oluşursa CMOS’un geleneksel ayarları her zaman CMOS RAM’de bulunur.

2.3.5. Intel 82802AB 4 MBit FWH

FWH aşağidaki özellikleri bize sunar;

  • Sistem BIOS programı
  • Anakart bilgilerinin saklanması ve güncellenmesi için korumayı çalıştıran yönetilebilir mantık ve sistem güvenliği.

2.4.  I/O Kontrolcüsü

SMSC LPC47M142 I/O kontrolcüsü anakartta şu özellikleri sunar;

  • 3.3 V çalışması
  • İki seri port
  • Kapasiteleri artırılmış portlar (ECP=Extended Capabilities Part) ve gelişmiş paralel portu ve bir paralel port.
  • PCI sistemleri için serileştirilmiş IRQ desteğiyle uyumlu seri IRQ arabirimi
  • PS/2 fare ve klavye arabirimleri
  • Bir 1.2 MB veya 1.44 MB disket sürücü için arabirim
  • Programlanabilir uyandırma arabirimi içeren akıllı güç yönetimi
  • PCI güç yönetimi desteği
  • İki fan ölçme girişi
  • USB Hub

BIOS paket programı, I/O kontrolcüleri için birçok konfigürasyon seçenekleri sağlar.

Eğer USB 2.0 seçeneği desteklenirse SMSC LPC47M132 I/O kontrolcüsü kullanılır. SMSC LPC47M132 I/O kontrolcüsü, SMSC LPC47M142 I/O kontrolcüsünün bütün özelliklerini kapsar ancak SMSC LPC47M142 I/O kontrolcüsünün USB Hub’ı yoktur.

2.4.1. Seri Port

Intel 850 çipsetli anakartlarda arka panelde iki adet seri port konnektörü vardır. Seri portun NS16C550 uyumlu UART’sı, BIOS desteğiyle 115.2 KBits/s hıza kadar veri transferi sağlar. Seri portlar; COM1 (3F8h), COM2 (2F8h), COM3 (3E8h) ve COM4 (2E8h) gibi adreslendirilerek görevlendirilmişlerdir.

2.4.2. Paralel Port

25-pinlik paralel port konnektörü arka panelde seri port çıkışları olan COM1 ve COM2 portları konnektörlerinin üstünde yer alır. BIOS paket programında, paralel port aşağıdaki modlara ayarlanır.

  • Sadece Çıkış (PC-AT uyumlu mod)
  • Tek yönlü (PS/2 uyumlu mod)
  • EPP
  • ECP

2.4.3. Disket Sürücü Konnektörü

I/O kontrolcüsü 82077 disket kontrolcüsü ile uyumlu bir disket sürücüsünü ve hem de PC-AT ve PS/2 modlarını destekler.

2.4.4. Klavye ve Fare Arabirimi

PS/2 klavye ve fare konnektörleri anakartın arka panelinde bulunurlar. Bu konnektörlere +5V hatları, aşırı akım durumu azaltıldıktan sonra bağlantıyı yeniden kuran çoklu anahtar(polyswitch+) devresi ile muhafaza edilir. Klavye alt PS/2 konnektöründe, fare üst PS/2 konnektörüne bağlanır. Klavye veya fare çıkarılmadan önce veya takılmadan önce bilgisayar gücü kapatılmalıdır.

Klavye kontrolcüsü aşağıdaki fonksiyonlara sahiptir;

  • AMI klavye veya AMI fare kontrolcü kodu içerir.
  • Klavye ve fare kontrolcüsü klavye ve fare fonksiyonlarını sağlar.
  • Gücü açma/kapama ve reset için şifre koruması sağlar.Gücü açma/kapama ve reset şifresi BIOS paket programından ayarlanır ve isteğe bağlı olarak özelleştirilebilir.

2.5. Ses Sistemi ve Alt Sistemleri

Anakarttaki ses sistemi şu özellikleri içerir.

  • Sinyal gürültü oranı (S/N)=85 dB için analog ve dijital mimari tasarımı vardır.
  • APM 1.2 ve ACPI 1.0 (sürücü bağımlı) için güç yönetim desteği
  • 3-D stereo gelişimi

Ses sistemi aşağıdaki alt sistemleri ve arabirimleri destekler;

  • ATAPI-stil konnektörler

– CD-ROM
– Yardımcı ses girişi

  • Arka panel ses konnektöreler
    -Ses çykyşy
    -Ses girişi
    -Mikrofon girişi
  • Intel 82801BA ICH2
  • Analog elemanları ADI1885 analog kodlayıcı
Şekil 2.9: Ses sisteminin blok diyagramı

Yardımcı Ses Girişi Konnektörü: 1×4 pin ATAPI-stil konnektör, iç ses elemanlarının sağ ve sol kanal sinyallerini ses alt sistemine bağlar.

2.6. LAN Alt Sistemi (Opsiyonel)

Ağ arabirim kontrolcüsü alt sistemi, ICH2 (bütünleşik LA medya giriş kontrolcüsü) ve fiziksel katman arabirim elemanı içerir.

LAN arabirimi aşağıdaki özellikleri içerir.

  • PCI veriyolu birinci arabirimi
  • CSMA/CD protokol motoru
  • Aşağıdaki fiziksel layer arabirim elemanlarını destekleyen seri CSMA/CD birimi

82562ET tümleşik LAN CNR veriyolundaki 82562ET/EM (10/100MBits/s eternet) CNR veriyolundaki 82562EH (1 MBit/sec Home PNA+)

  • PCI Güç yönetimi

ACPI teknolojisini destekler PME# sinyali kullanarak uyku durumundan uyanmayı destekler.

2.6.1. Intel 82562ET PLC Elemanı

Intel 82562ET aygıtı bütünleşik LED ile arka panel RJ-45 aygıtına arabirim sağlar. Bu fiziksel arabirim CNR konnektörü sayesinde sıra ile sağlanabilir. Intel 82562ET aşağıdaki fonksiyonları sağlar;

  • Temel 10/100 LAN bağlantısı
  • Durumları gösteren LED sinyalli RJ-45 konnektör desteği
  • Aygıtlar için tam uyumlu sürücü desteği
  • ACPI desteği
  • Programlanabilir taşınabilir başlangıç
  • MAC adresleri içeren EEPROM kongfigurasyonu

2.6.2. Tümleşik LED’li RJ-45 LAN Konnektör

İki LED, RJ-45 LAN Konnektörünün içine yerleştirilmiştir. Tablo 2.3’de anakarta güç verildiğinde ve LAN alt sistemi çalışırken LED durumlarını gösterir.

Tablo 2.3: LAN konnektör LED durumları

2.6.3. CNR (Opsiyonel)

CNR konnektör, Intel 850 çipsetin ses, modem, USB ve LAN arabirimlerini destekleyen arabirime bağlar. Şekil 2.9’da yükselteci arabirimi ve ICH2 arasındaki sinyal arabirimini göstermektedir.

Eğer USB 2.0 seçeneği desteklenirse USB veriyolu, NEC USB 2.0 kontrolcüsünden gönderilir.
CNR aşağıdaki arabirimleri destekler.

  • AC’97 arabirimi; CNR kartındaki ses veya modem fonksiyonlarını destekler. Intel 850 çipsetli anakartlar CNR kartını kullanan 6 kanallı sesleri destekler.
  • LAN arabirimi;PLC’li aygıtlarla kullanım için 8-pin arabirim barındırır.
  • SMBus arabirimi; CNR kartları için tak ve çalıştır fonksiyonlarını sağlar.
  • USB arabirimi; CNR kartı için USB arabirimi sağlar.
  • CNR konnektör; güç yönetimi ve CNR kartın çalışması için gereken güç sinyallerini bulundurur.

Intel 850 çipsetli anakartlara çoklu kanal ses yükseltmesini desteklemeyen ses kodlayıcılı CNR kart takılırsa, Intel 850 çipsetli anakartları tümleşik ses kodlayıcıları kapalı olur. Bu sadece hem onbord ses alt sistemi hem de CNR’i olan Intel 850 çipsetli anakartlara uygulanır.

Şekil 2.9: ICH2 ve CNR sinyal arabirimi

2.7. Donanım Yönetimi Alt Sistemi

Donanım yönetimi özellikleri anakartların yönetimi için WfM uyumlu olmasını sağlar. Anakartın birçok donanım yönetimi özellikleri vardır. Bu yönetim özellikleri aşağıda verilmiştir.

    • Fan denetimleri
    • Termal ve voltaj denetlemeleri

2.7.1. Donanım Denetleme Elemanı

Donanım denetleme elemanı düşük maliyet yürütme kapasitesi sağlar. Elemanın özellikleri şunlerı içerir.

    • İç çevre sıcaklık duyumu
    • İşlemcinin sıcaklığının direkt denetlenmesi için uzak sıcaklık diyot duyumu
    • Düzeyleri aşağı veya yukarı, istenen değere getirmek için güç desteği denetlemesi (+5V, +3.3V, +25V, 3.3Vsb ve Vccp)
    • SMBus arabirimi

2.7.2. Fan Denetimleri

I/O kontrolcüsü iki fan takometresi girişi sağlar. Denetleme ve kontrol 3. parti yazılımlar kullanılarak tamamlanabilir.

2.8. Güç Yönetimi

Güç yönetimi bir çok düzeyde dizayn edilmiş ve tamamlanmıştır.

Yazılım Desteği
– APM
– ACPI

Donanım Desteği
– Güç konnektörü
– Fan konnektörleri
– LAN uyandırma yeteneği
– Anında kullanılabilirlik teknolojisi
– USB’den uyanma yeteneği
– PS/2 klavyeden uyanma yeteneği
– PME# uyandırma desteği

2.8.1. Yazılım Desteği

Güç yönetimi için yazılım desteği şunları içeriri

  • APM
    · ACPI

Eğer ACPI-Aware çalışma sistemi kullanılırsa, BIOS ACPI desteği sağlar. Aksi takdirde, APM desteği kullanımda olacaktır.

2.8.1.1. APM

APM bilgisayarda enerji tasarrufu için standby modunu mümkün kılar. Standby modu aşağıda ki yollarla başlatılır;

  • BIOS paket programını kullanarak periyodik zaman duraklatma (time-out) özelliği kullanır.
  • Windows 98’deki standby menü seçeneklerine benzer özellikleri kullanır.

Standby modunda, hard diskin spin sayılarını düşürerek ve VESA+ DPMS uyumlu monitörleri denetleyerek Intel 850 çipsetli anakartlarda güç harcamasını azaltır. Güç yönetim modu BIOS paket programından aktif veya deaktif olarak ayarlanabilir.

Standby modundayken sistem gelen fakslar ve ağ mesajlarını gibi dış interruplara ve servis isteklerine cevap verme yeteneğine sahiptir. Her tuş ve fare hareket sistemi standby durumundan çıkarır ve hemen hemen monitöre gücü yeniden sağlar.

BIOS fabrika ayarlarına getirildiğinde APM aktif (enable) konumdadır, ama sistem güç yönetimi özelliklerinin çalışması için APM sürücüsünü desteklemelidir. Örneğin;Windows, APM’in BIOS’da aktif edildiğini bularak güç yönetim özelliklerini destekler.

2.8.1.2. ACPI

ACPI, bilgisayarın güç yönetimi ve tak ve çalıştır fonksiyonları üzerinden işletim sistemine direk kontrol sağlar. Intel 850 çipsetli anakartlarda ACPI’nini kullanımı, tam ACPI desteği sağlayan işletim sistemine ihtiyaç duyar.

ACPI aşağıdaki özellikleri içerir;

  • Tak ve çalıştır (veriyolu aygıt listesinde) ve APM desteği (normalde BIOS’da bulunur)
  • Bireysel aygıtların anakarta eklenmesi (bazı anakartlara eklemeler ACPI-Aware sürücüsüne ihtiyaç duyar), video görüntülemesi ve hard disk sürücülerinin güç yönetim kontrolünü sağlar.
  • İşletim sisteminin bilgisayarı kapatmasını sağlayan soft-off özelliği için aktif(enable) seçeneğine sahiptir.
  • Çoklu uyandırma işlemleri için destek sağlar.
Tablo 2.4: Güç yönetimi ACPI modları
2.8.1.2.1. Sistem Durumları ve Güç Durumları

ACPI’nin altında, işletim sistemi, bütün sistem ve aygıtların güç durum geçişlerini gösterir. Kullanıcının tercihlerine göre aygıtların uygulamacılar tarafından nasıl kullanıldığının bilindiğine bağlı olarak işletim sistemi, aygıtları düşük güç durumlarının içine veya dışına koyar. Kullanılmayan aygıtlar kapatılabilir.İşletim sistemi bütün olarak düşük güç durumunun içine koymak için uygulamalar ve kullanıcı ayarları bilgilerini kullanır.

2.8.1.2.2. Tak ve Çalıştır

Güç yönetimine ek olarak, ACPI kontrol bilgileri sağlar ve böylece işletim sistemi tak ve çalıştırı kolaylaştırır. ACPI sadece diğer donanım konfigürasyon standartlarının kullanmadığı aygıtları düzenlemek için kullanılır. Örneğin, PCI aygıtları ACPI tarafından düzenlenmez.

2.8.2. Donanım Desteği

Eğer LAN uyanma seçenekleri ve hemen kullanılabilir teknoloji özellikleri kullanıyorsa güç desteğinin uygun +5V durgun akımını sağladığından emin olunmalıdır. Emin olmamak güç desteğine zarar verebilir.Standby akım ihtiyaçlarının toplamı, uyandırma (wake) aygıtlarının desteklenmesine ve üretim seçeneklerine bağlıdır.

Intel 850 çipsetli anakartlarda birçok donanım yönetim özellikleri vardır.Bunlar aşağıda ki gibidir;

  • Güç konnektörü
  • Fan konnektörleri
  • LAN uyandırma (wake) yetenekleri
  • Hemen kullanılabilir teknoloji özellikleri
  • USB’den uyanma
  • PS/2 klavyeden uyanma
  • PME# uyandırma desteği

LAN uyandırma yetenekleri hemen kullanılabilir teknolojinin +5V standby hattından güce ihtiyacı vardır. ACPI durumundan USB’den uyanmanın kullanımı tam ACPI desteği sağlayan işletim sistemine ihtiyaç duyar.

2.8.2.1. Güç Konnektörü

Uzaktan açma/kapama’yı destekleyen ATX 12V uyumlu güç desteği ile kullanıldığında Intel 850 çipsetli anakartta güç konnektörü yazılım kontrolü yoluyla sistem gücünü kapatabilir. Sistem BIOS, işletim sisteminden doğru emir aldığında BIOS bilgisayar gücünü kapatır. Yazılımdan kapatma (soft-off) BIOS’dan aktif (enable) edilmesiyle;eğer bilgisayar gücü güç çıkışı veya güç bağlantısı tarafından interrupt edilirse güç devam ettiğinde, BIOS konfigürasyonuna bağlı olarak bilgisayar ya açık yada kapalı duruma döner. BIOS paket programının güç menüsünde sonradan güç kesinti seçeneği kullanılarak bilgisayarın cevabı hazır hale getirilir.

2.8.2.2. Fan Konnektörleri

Intel 850 çipsetli anakartlarda, sıcaklık algılayıcıları tarafından mukayese edilen sıcaklıklara göre fanları açmak ve kapamak için kullanılan sıcaklık kontrol sinyali için (Fan1 ve Fan2) iki fan konnektörü yerleştirilmiştir. Intel 850 çipsetli anakart sisteminin çevre sıcaklığı Fan1 ve Fan2 konnektörlerinin voltajını kontrol eden ayrı sıcaklık algılayıcıları tarafından termal olarak denetlenir. Eğer bu konnektörlere bağlanan fanlar takometre sinyalini sağlarsa algılayıcı fan hızını donanım denetim elemanına bildirir. Fanları kontrol eden sıcaklık algılayıcıları, sadece algılayıcı 36 derece (96.8 F derece)’ye ulaştığında güç açma ve kapamada BIOS tarafından başlama durumuna getirilir. Fanların algıları 31 derece (87.8 F derece)’ye düştüğünde fanlar kapanır. Bu, çevre hava algılayıcısı 35-36 C derece civarında inip çıktığında fanların açılması veya kapanmasını engeller. Fanlar kapatıldığında, yavaşça döndüğü gözlenebilir çünkü algılayıcı 46 C derece (114.8 F derece)’ye ulaştığında fanın görev deviri %70’de başlar %100’e yükselir.

2.8.2.3. LAN Uyandırma Yetenekleri

LAN uyandırma yeteneklerne güç sağlamak için +5V standby hattı, yeterli +5V standby akımı sağlayabilmelidir. LAN uyandırma yetenekleri tamamlanırken yeterli standby akımının sağlanmaması, güç kaynağına zarar verebilir.

LAN uyandırma yetenekleri ağ aracılıyla bilgisayarın uzaktan uyandırılmasını aktif (enable) hale getirir. LAN alt sistemi PCI veriyolu ağ adaptörü, MII’da ağ trafiğini denetler. MP+ (Magic Paket+) yapısını bularak, LAN alt sistemi bilgisayarı açan uyandırma sinyalini bildirir. LAN uygulamalarına bağlı olarak, Intel 850 çipsetli anakartlar sadece ACPI ile ilgili olan LAN uyandırma yeteneklerini aşağıdaki yollar vasıtasıyla destekler;

  • PCI 2.2 uyumlu LAN dizaynları için PCI veriyolu aracılığıyla PME# sinyali
    · Bütünleşik LAN alt sistemi aracılığıyla
    · CNR’lı LAN alt sistemi aracılığıyla
2.8.2.4. Hemen Kullanılabilir Teknoloji

Hemen kullanılabilir teknoloji için güç sağlamak için +5V standby hattı, yeterli +5V standby akımı sağlayabilmelidir. Hemen kullanılabilir teknoloji uygulanırken yeterli standby akımının sağlanmaması, güç kaynağına zarar verebilir. Hemen kullanılabilir teknoloji Intel 850 çipsetli anakartların ACPI S3 (suspend to RAM) uyku durumuna girmesi için aktif hale getirir. S3 uyku durumundayken bilgisayar kapalı, güç kaynağı fanı kapalı ve ön panel LED’i eğer çift renkli ise yanar-söner olarak görünür veya tek renkli ise kapalı olarak görünür.

Uyandırma aygıtı veya olayı tarafından işaret edildiğinde sistem hızlı bir şekilde son bilinen uyanma durumuna döner.

Intel 850 çipsetli anakartlar, PCI veriyolu güç yönetim arabirimi fonksiyonlarını destekler. Bu versiyonu destekleyen anakart üzerine eklenen kartlar güç yönetimine katılabilir ve bilgisayarı uyandırmak için kullanılabilir.

Hemen kullanılabilir teknoloji kullanımı işletim sistemi desteği ve PCI 2.2 uyumlu anakarta eklenebilen kartlarına ve sürücülerine ihtiyaç duyar.

Standby güç göstergesi LED’i gücün hala RIMM, PCI veriyolu, AGP ve CNR konnektörlerinde olduğunu gösterir;Bilgisayarın kapalı olarak gözüktüğünde bile.

Şekil 2.10:Standby güç göstergesi LED’in yerleşimi

2.9. Intel 850 Çipsetli Anakartta Interruptlar

Tablo 2.5: Interruptlar

2.10. PCI Interrupt Haritası

PCI fonksiyonları PCI veriyoluna bağlanan aygıtlar arasına interruptların nasıl paylaşılabileceğini açıkça belirtir. Birçok durumda, interruptların paylaşılmasıyla eklenen gizliliğin küçük bir miktarı işlemlerin veya aygıtların transferlerini etkilemez. Bir aygıttan maksimum performans gerektiğinde ki bazı özel durumlarda, PCI aygıtı diğer PCI aygıtlarıyla interrupt paylaşmamalıdır. Aşağıdaki bilgiler anakarta eklenen PCI kartların interrupt paylaşımlarını engellemek için kullanılır. PCI aygıtları kendi interrupt gruplarını belirlemek için aşağıdaki gibi sınıflandırılmıştır.

  • INTA;Sadece bir interrupt gerektiren bütün interrupt kartları burada sınıflandırılmıştır. Birden fazla interrupt gerektiren hemen hemen bütün kartlar için karttaki ilk interrupt INTA olarak katogorilenmiştir.
  • INTB;Genel olarak, iki veya daha fazla interrupt gerektiren anakart üzerine yerleştirilen kartlardaki ikinci interrupt INTB olarak sınıflandırılmıştır. (Bu kesin bir gereksinim değildir.)
  • INTC ve INTD; Genel olarak, anakart üzerine yerleştirilen kartlardaki üçüncü interrupt INTC dördüncü interrupt da INTD olarak sınıflandırılmıştır.

ICH2’nin 8 programlanabilir interrupt isteği (PIRQ) giriş sinyali vardır. Bütün PCI interrupt kaynakları ya bütünleşik (onboard) yada anakarta eklenen PCI kartları, bu PIRQ sinyallerinden birine bağlanır. Bazı PCI interrupt kaynakları Intel 850 çipsetli anakartlarda elektriksel olarak birlikte bağlanır ve böylece aynı interruptı paylaşırlar. Tablo 2.6; PIRQ sinyallerinin Intel 850 çipsetli anakartlarda nasıl gönderildiklerinin bir örneğini göstermektedir. INTB kullanan kartın PCI veriyolundaki konnektör 3’e takıldığını farz edelim. PCI veriyolu konnektörü 3’de SMBus kontrolcüsü, ICH2 ses/modem ve AGP konnektörüne bağlı olan PIRQB’ye INTB bağlanır. PCI veriyolu konnektörü 3’e eklenen kart, bu bütünleşik interrupt kaynakları ile interruptları paylaşır.

Tablo 2.6: PCI Interrupt haritası

ICH2, PIRQ hattını içten IRQ sinyallerinden birine (3,4,5,6,7,9,10,11,12,14,15) bağlar. Genellikle PIRQ hattını paylaşmayan bir aygıtın tek bir interruptı olacaktır. Bununla birlikte bazı interrupt zorlama durumlarda iki ve daha fazla PIRQ hattının aynı IRQ sinyaline bağlanması mümkündür.

2.11. Konnektörler

Sadece Intel 850 çipsetli anakartlarında arka panel konnektörleri ve ön panel USB konnektörünün aşırı akıma karşı önlemi vardır. Intel 850 çipsetli anakartlarda kalan iç konnektörlerin hepsi aşırı akım önlemli değildir ve sadece fanlar ve iç çevresel elemanlar bilgisayarın şasesindeki aygıtlara bağlanmalıdır. Bilgisayarın şasinin dışındaki aygıtlara güç vermek için bu konnektörler kullanılmamalıdır. Dış aygıtlara tarafından sunulan yüklerdeki uyuşmazlıklar bilgisayara, iç bağlantı kanallarına ve dış aygıtların kendisine zarar verir. Bilgisayardaki konnektörler aşağıdaki gibi gruplandırılabilir;

Arka panel I/O konnektörleri
– PS/2 Klavye ve Fare
– USB (USB 1.1 ile 4 tane, USB 2.0 ile iki tane)
– Paralel Port
– Seri Portlar (2)
– LAN (Opsiyonel)
– Ses (Ses Girişi, Ses Çıkışı, Mikrofon Girişi)
İç I/O Konnektörleri
– Ses (Yardımcı Ses Girişi ve ATAPI CD-ROM)
– Fanlar (3 adet, gelişmiş anakartlarda 4 adet)
– Güç (3 adet, İkisi standart biri Opsiyonel)
– Kartlar (CNR, PCI ve AGP)
– IDE (2)
– Disket Sürücüsü
– SCSI Hard disk aktivasyon LED’i
Dış I/O Konnektörleri
– Ön Panel Ses
– Ön Panel USB
– Yardımcı Ön Panel Gücü/Uyku/Mesaj Bekleme LED’i
– Ön Panel (Güç/Uyku/Mesaj Bekleme LED’i, Güç Şalteri, Hard Disk aktivasyon LED’i, Reset anahtarı ve Ön Panel Güç LED’i)

2.11.1. Arka Panel Konnektörleri

Şekil 2.11 arka panel konnektörlerinin yerleşimini göstermektedir. Arka panel konnektörleri, PC’99 versiyonu ile uyumlu olarak renkli şekilde kodlanmıştır. Aşağıdaki şekil bilgileri kullanılan renkleri listeler.

Şekil 2.11: Arka panel konnektörleri

 

A PS/2 fare portu Yeşil
B ps/2 klavye portu Mor
C USB port Siyah
D USB port Siyah
E Seri port A Sarı
F Paralel Port Pembe
G Seri port B Sarı
H LAN port(Opsiyonel) Siyah
I USB port Siyah
J USB port Siyah
K Mikrofon girişi Pembe
L Ses çıkışı Açık Yeşil
M Ses girişi Açık Mavi

Eğer USB 2.0 seçeneği desteklenirse PS/2 portlarına bitişik USB portları yerleştirilmez.

Arka panel ses çıkışı konnektörü sadece kulaklığa ve gücü artırılmış hoparlöre güç sağlamak için dizayn edilmiştir. Eğer pasif (gücü artırılmamış) hoparlörler bu çıkışa bağlanırsa zayıf ses kalitesi oluşur.

2.11.2. İç I/O Konnektörleri

İç I/O konnektörleri aşağıdaki fonksiyon gruplarına bölünmüştür;

Ses
– Yardımcı ses girişi
– ATAPI CD-ROM
Güç ve Donanım kontrolleri
– Fanlar (3 adet, gelişmiş anakartlarda 4 adet)
– ATX 12V
– Ana Güç
– Yardımcı Güç (Opsiyonel)
Eklenebilir Kartlar ve Çevre Arabirimler
– SNR (Opsiyonel)
– PCI veriyolu (3 adet, gelişmiş anakartlarda 5 adet)
– AGP
– IDE (2)
– Disket sürücüsü
– SCSI Hard Disk aktivasyon LED’i

2.11.2.1. Güç ve Donanım Kontrol Konnektörleri

Şekil 2.12 güç ve donanım kontrol konnektörlerinin yerleşimin göstermektedir. Şekil 2.12 Intel 850 çipsetli anakartın kontrol konnektörlerini gösterir.

Şekil 2.12: Güç ve Donanım Kontrol Konnektörleri

 

A Fan 3
B Şase girinti
C ATX 12V Güç
D İşlemci Fanı
E Fan1
F Ana Güç
G Yardımcı Güç
H Fan3

Bu anakartlarda sadece ATX 12V uyumlu güç kaynağı kullanılır. ATX 12V güç kaynaklarının Intel Pentium 4 ve Intel 850 çipset için gerekli ek güç sağlayan 2 güç bağlantısı vardır. ATX 12V güç kaynağının 20-pin ve 4-pin bağlantıları Intel 850 çipsetli karşılıklı konnektörlere bağlanır. Aksi takdirde anakart ve işlemci zarar görebilir.

Standart ATX güç kaynağı kullanılmaz. Kullanmak, anakarta ve işlemciye zarar verecektir.


2.11.2.2. Eklenebilir Kartlar ve Çevre Arabirim Konnektörleri

Şekil 2.13 Intel 850 çipsetli anakart için eklenebilir kartlar için konnektörleri ve çevre konnektörlerinin yerleşimini göstermektedir. PCI veriyolu konnektörleri için aşağıdaki özellikler mevcuttur;

  • Bütün PCI veriyolu konnektörleri birincil veriyolu yeteneklidir.
  • PCI veriyolu konnektörü 2’nin anakarttaki algılayıcı veri girişi için SMBus destekli PCI veriyolunda eklenebilir kartlar için aktif hale getiren SMBus sinyalleri vardır. Özel SMBus sinyallari aşağıdaki gibidir.

– SMBus saat hattı Pin A40’a bağlanmıştır.

– SMBus veri hattı Pin A41’e bağlanmıştır.

Şekil 2.13: Eklenebilir Kartlar ve Çevre Arabirim Konnektörleri

 

A CNR (Opsiyonel)
B PCI Bus Konnektör 5
C PCI Bus Konnektör 4
D PCI Bus Konnektör 3
E PCI Bus Konnektör 2
F PCI Bus Konnektör 1
G AGP Konnektör
H Disket Sürücü
I Birincil IDE
J İkincil IDE
K SCSI konnektörü ve aktivasyon LED’i

AGP konnektörü sadece 1.5V AGP kartları için kilitlenmiştir. AGP konnektörüne Eski 3.3V AGP kartı takılmamalıdır. AGP konnektörü mekanik olarak eski 3.3V AGP kartları ile uyumlu değildir.

2.12. Anakartın Mekanik Yapısı

Intel 850 çipsetli anakart ATX form faktörü şasesine uyması için dizayn edilmiştir. Şekil 2.14 Intel 850 çipsetli anakart için mekanik form faktörünü anlatmaktadır. Boyutlar inç’lerle (milimetre) verilmiştir. Dış boyutlar 12.00 inç’e 9.60 inç’tir (304.48mm’ye 243.84mm). I/O konnektörlerinin yerleşimi ve montaj delikleri ATX versiyonu ile uyum içindedir.

Şekil 2.14: Anakart Mekanik Boyutlar

2.12.1. I/O Koruyucusu

Intel 850 çipsetli anakartlar için arka panel I/O koruyucusu özel boyut ve materyal gereksinimlerini karşılamalıdır. Şekil 2.15’deki bağımsız I/O koruyucusu şasisinin kritik boyutlarını göstermektedir. Boyutlar inçlerle verilmiştir, +- 0.02 inç toleransı vardır (+- 0.508 mm)

Şekil 2.15:I/O Koruyucusu

3. 478-pin Pentium 4 İşlemci ve Intel 850 Çipset Platformu

850 çipset dayanaklı sistem 0.13 mikron, 512 KB L2 önbellekli, 478-pin Intel Pentium 4 işlemcisinin çalışma platformunu geliştirilirken tecrübe, deneyler ve yapılan simülasyonlar çok önemlidir. Intel 850 çipsetli, 478-pin Intel Pentium 4 platformu en yüksek performanslı masaüstü platformdur. İşlemci, çipset ve hafıza, en iyi performans sistemini sağlamak için dengelenmiştir.

3.1. 478-pin Pentium 4

Bu işlemcinin, bir önceki jenerasyon IA-32 işlemcilere göre performansını belirgin bir şekilde yükselten bir çok özelliği vardır. Intel NetBurst mikro-mimarisi varolan özelliklerdeki gelişmelere bir çok sayıda yeni özellikler katmıştır. Intel NetBurst mikro mimarisi özellikleri yüksek kanal tekniği, hızlı uygulama motoru, 400 MHz sistem veriyolu ve az miktarda ön bellek içerir.Yüksek kanal tekniği teknolojisi, kanal tekniği derinliğini, işlemcinin daha yüksek çekirdek frekansa ulaşmasını sağlayan işlemcinin daha önceki versiyonlarına göre, iki kat daha fazladır.Hızlı uygulama motoru, 2 tamsayı ALU’u ½ zaman süresinde birçok tamsayı yönergelerini uygulamayı sağlayan çekirdek frekansı işlemcide iki kez çalıştırmayı sağlar. 400 MHz sistem veriyolu 3.2 GB/sec veri transferini mümkün kılan 100 MHz sistem zamanını çalıştıran pompalanmış veriyoludur. Az miktardaki önbellek uygulaması, kod çözücüyü ana uygulama yolundan çıkaran, böylece performansı artıran yaklaşık 12K’lık kodu çözülmüş mikro çalışmaları depolayan 1.düzey önbellektir. Intel NetBurst mikro-mimarisindeki gelişmiş özellikler, gelişmiş dinamik uygulamaları, ve gelişmiş transfer önbelleklerini, gelişmiş kayar noktalı ve çoklu medya birimini ve (Streaming SIMD Extensions 2) SSE2’yi içerir. Gelişmiş transfer önbelleği, daha önceki mikro-mimarilerine göre artırılmış bant genişliği ile 2.seviye önbellek, 256 KB’tır. Değişken nokta ve çoklu medya birimi kaydedicileri 128 bit bant genişliğine getirilerek ve veri hareketi için ayrı bir kaydedici eklenerek geliştirildi. Son olarak SSE2, çift doğruluk kayar noktası, SIMD tamsayı ve hafıza yönetimi için, 144 yeni talimat eklenmiştir. Bu işlemci platformu sadece tek bir işlemci konfigürasyonunu destekler. Intel Pentium III işlemcisinde bulunan aynı özellikler termal monitöre ek olarak 478-pin paketinde ki Intel Pentium 4 işlemcide de bulunur.

3.2. Intel 850 Çipset

Intel 850 çipset iki ana parçadan oluşur. Bellek Kontrolcüsü (MCH) ve Intel ICH2. Bütün parçalar Hub arabirimi olarak bilinen Intel patentli arabirim yolu ile bağlanmıştır. Hub arabirimi parçalar arasındaki etkili iletişimi sağlamak için Intel 850 çipsetin içine yerleştirilmiştir. Ek donanım platform özellikleri, AGP 4X modu, Direct RDRAM, Ultra ATA/100 ,LPC (Low Pin Count) arabirimini, tümleşik LAN ve evrensel seri veriyolu (USB 1.1)’nu içerir. Platform ayrıca ACPI uyumludur ve sürekli açık, hazırda beklerken, uyku halindeyken, diskler uyku halindeyken ve bilgisayar kapalıyken ki güç yönetim durumlarını sunar. Uygun LAN bağlantısı kullanırken, platform uzaktan yönetim için uzaktan ağ yönetimi (Wake On LAN)’ı destekler.

3.2.1. Bellek Kontrolcüsü (Memory Controller Hub – MCH)

MCH elemanı Intel 850 Çipset platformunda, işlemci arabirimini, Direct RDRAM arabirimini, AGP arabirimini ve Hub arabirimlerini sağlar.

MCH, 615 küre OLGA paketindedir ve aşağıdaki fonksiyonlara sahiptir.

  • 400 MHz transfer oranlı tek işlemciyi destekler.
  • Çift Direct RDRAM kanalları, RDRAM’ın 400 MHz’de çalışmasını sağlar.
  • 32 bit ana adreslemesini destekleyen tümleşik sonlu AGTL+ ana veriyolu temin eder.
  • 4X SBA/data transferi ve 2X/4X hızlı yazma kapasiteli 1.5V’luk AGP arabirimi sağlar.
  • Intel ICH2’ye 8-bit, 66 MHz 4X hub arabirimi sağlar.

3.2.2. Intel ICH2

Intel ICH2 sistemin geri kalan kısmı olan I/O alt sistemini destekler. Ek olarak geniş çapta kullanılan birçok I/O fonksiyonunu bütünleştirir. Intel ICH2, 360 küre EBGA paketindedir ve aşağıdaki fonksiyonları içerir.

  • 6 PCI birincil elemanlarını destekler.
  • 10/100 Mbit/s eternet ve 1 Mbit/s PDA destekli LAN kontrolcüsü desteği
  • LPC arabirimi desteği
  • FWH arabirimi desteği
  • 82C54’lü zamanlayıcı desteği
  • Ultra ATA 100/66/33 için destekli IDE kontrolcüsü desteği
  • Dört USB portu için iki USB kontrolcüsü temin eder.
  • REQ#/GNT# çiftleri, LPC DMA, F tipi DMA için destekli geliştirilmiş DMA kontrolcüsü sağlar.
  • SMBus arabirimi
  • Dış ses aktarımı ve CODEC telefonu için AC97 bağlantısı sağlar.
  • 33 MHz’de PCI 2.2 veriyolu arabirimi, 133 MB/s maksimum transfer hızı.

3.3. Sistem Konfigürasyonu

Şekil 2.1 478-pin paketindeki Intel Pentium 4’ü kullanan profesyonel ve yüksek performansı masaüstü bilgisayarları için sistem konfigürasyonuna dayanan Intel 850 çipset ve tipik bir işlemciyi göstermektedir.

Şekil 3.1:478-pin paketindeki Intel Pentium 4’ü kullanan tipik bir sistem konfigürasyonu

3.4. Platform Bileşenleri ve Özellikleri

Platform bileşenlerinde Intel 850 Chipset, Intel ICH2 nin özelliklerinden bahsedilmektedir.

3.4.1. Intel 850 Chipset

Intel 850 Chipset’ te bulunan Direct RDRAM Arabirimi ve hızlandırılmış grafik portu (AGP) özelliklerini destekler.

3.4.1.1. Direct RDRAM Arabirimi

Direct RDRAM arabirimi hem işlemciden hem de yüksek performans AGP grafik kontrolcüsünden en iyi performansı sağlamak için gerekli bant genişliğini sunar. MCH RDRAM arabirimi 400 MHz’lik işlem hızını destekler ve kilitli durumda işlem yapan çift Direct RDRAM kanallarını kullanarak teorik hafıza bant genişliğinin 3.2 GB/s’ni dağıtır. En büyük bant genişliği ile birleştirilerek RDRAM protokol kanal tekniği ile daha etkili veri transferi sağlanmıştır. RDRAM performans özelliklerine ek olarak bu yeni hafıza mimarisi geliştirilmiş güç yönetim yetenekleri sağlar. İşlemin güç düşümü modu Intel 850 çipsetli sistemin suspend-to-RAM uyku durumunu desteklemesini sağlar. RDAM elemanlarının geliştirilmesiyle RIMM (RDRAM Inline Memory Modules)’ler geliştirilmiştir. RIMM hafıza modülleri yaklaşık olarak SDRAM DIMM’leri ile aynı yapıya sahiptir. 64 MB, 128 MB ve 256 MB Direct RDRAM teknolojileri Intel 850 çipsetli platformları tarafından desteklenir.

3.4.1.2. Hızlandırılmış Grafik Portu (Accelerated Graphics Port – AGP)

AGP, yüksek performans, 3D grafikli görüntüleme kullanımlarında hedeflenen parça düzey bağlantısıdır. AGP, PCI veriyoluda ki gelişmelere veya bazı performans gelişmelerine dayanır. Intel 850 Çipset 4X modunda 1.5 V sinyallerini kullanan noktadan noktaya topolojisi için en iyi şekilde kullanılan AGP arabirimini çalıştırır. 4X mod 1066 Mbayt/s’lik en yüksek bant genişliğini sağlar.

3.4.2. Intel ICH2

Intel ICH2′ nin desteklediği özellikler verilmektedir.

3.4.2.1. Tümleşik LAN Kontrolcüsü

Intel 850 Chipset tümleşik LAN kontrolcüsünün içindedir. Veri yolunun birincil yetenekleri aygıtın en yüksek seviye emirlerini yapmasını ve işlemcideki iletişim görevlerinin girişini durdurarak işlemcinin kullanımını yavaşlatan çoklu işlemleri çalıştırır. Intel ICH2, istenen segmenti hedeflemek için LAN bağlantı elemanlarının birçok seçeneği ile çalışır. Intel 82562 EH elemanı, PNA 1 Mbit/s bağlantısını sağlar. Intel 82562 ET elemanı temel Eternet 10/100 bağlantısını sağlar. Intel 82562 EM elemanı Alert On LAN’ın esnekliği eklenerek Eternet 10/100 bağlantısını sağlar. Daha gelişmiş LAN çözümleri Intel 82550 veya PCI’a dayanan diğer ürün seçenekleriyle uygulanır.

3.4.2.2. Intel AC’97 6 Kanal Ses Desteği

Ses kodlayıcısı (Audio Codec- AC’97) özellikleri ses kodlayıcısını (AC), modem kodlayıcısını (MC), ses/modem kodlayıcısını (AMC) veya hem AC hem de MC’yi bağlamak için kullanılan dijital bağlantıyı gösterir. Intel AC’97 özellikleri AC’97 dijital bağlantısı olarak da bilinen ses veya modem kodlayıcısı ve sistem mantığı arasındaki arabirimi gösterir. Intel ICH2 AC’97 (uygun kodlamalı) sadece ISA ses ve modem özelliklerinin yerini almaz ayrıca Intel AC’97 dijital bağlantısını birleştirerek bütün platform entegrasyonunu geliştirir. Intel ICH2 tümleşik Intel AC’97 dijital bağlantısını kullanmak maliyeti azaltır ISA’nın kaldırılmasını kolaylaştırır. Ses kodlayıcısı (AC) kullanarak Intel AC’97 dijital bağlantısı; maliyet etkinliği, yüksek kalite Intel 850 çipset platformunda tümleşik ses sağlar. Ek olarak Intel AC’97 soft-modem, modem kodlayıcısı (MC) kullanılarak tamamlanabilir. Birçok sistem seçenekleri Intel AC’97 tamamlanırken oluşur. Intel ICH2 tümleşik dijital bağlantısı birçok konfigürasyonda Intel ICH2’ye bağlamak için iki dış kodlayıcı sağlar.

Birincil İkincil
Ses (AC) Yok
Modem (MC) Yok
Ses/Modem (AMC) Yok
Ses (AC) Modem (MC)
Ses (AC) Ses (AC)
Ses (AC) Ses/Modem (AMC)

Tablo 3.1: Intel ICH2 kodlayıcısı seçenekleri

Yukarıdaki tablodaki çeşitlilik değişik ülkelerdeki telefon sistemlerindeki farklılıkları için modem tamamlamaları olarak algılanabilir. Ayrı dizaynlar kullanılarak ses kodlayıcıları (AC) anakart üzerinde olabilir ve modem kodlayıcıları da (MC) yükselticiye yerleştirilebilir. Intel AC’97 dijital link bağlantısı da geliştirilmektedir. Tamamlanmış tekli kodlayıcı ile veya AMC ile hem ses hem de modem, dış portların bulunduğu arka panelin yanındaki konnektöre yönlendirilebilir. Intel ICH2’deki dijital bağlantı, ses ve modem için bağımsı PCI fonksiyonlu çift kodlayıcıyı destekler ve Intel AC’97 Rev 2.1 uyumludur. Mikrofon girişi, sağ ve sol ses kanalları, yüksek kaliteli iki hoparlör düzeni için dizayn edilmiştir. Suspend’deki uyandırma zili ise uygun modem kodlayıcı ile desteklenmiştir. Intel 850 çipsetli platform, PCM ses çıkışının altı kanalına kadar desteğiyle ses yeteneklerini genişletir. Altı kanal ses, tam ses etkisi için ön sol, ön sağ, arka sol, arka sağ, merkez ve woofer’dan oluşur.

3.4.2.3. Düşük Pin Toplama Arabirimi (LPC)

Platformda süper I/O aygıtı LPC arabirimi kullanır. LPC süper I/O elemanı geleneksel I/O elemanları ile aynı özelliklere sahiptir. Klavye ve fare kontrolcüsü, disket sürücü kontrolcüsü, seri ve paralel portları içerir. Standart Süper I/O özelliklerine ek olarak, tümleşik oyun portu seçimliktir, çünkü Intel AC’97 arabirimi oyun portları için destek sağlamaz. ISA sesli sistemde oyun portu tipik olarak ses kartında bulunur. 15. pin oyun port konnektörü ve iki kumanda kolu ve iki-tel MPU-401 MIDI arabirimi sağlar.

3.4.2.4. Ultra ATA

Ultra ATA saatin her saykılında ikiden fazla veri transfer ederek yolu hard diske kadar genişletir. Net etki, maksimum patlama veri transferi oranı disk sürücüsünden, 16.6 MB/s’den 100 MB/s’ye kadar artırmasıdır. Hard disk sürücüsü üreticileri PC platformunun geri kalanlarıyla bu oranı pazarlamak için daha yüksek performanslı ürünler sağlamışlardır (daha hızlı işlemcilerin, hafızanın ve grafiklerin gereksinimleri için daha hızlı hard diskler). Ultra ATA Protokol, Intel 850 çipsetli sistemlerin özellikle ardışık işlemler sırasında veriyi daha hızlı almasını sağlar. Intel 850 çipsetli sistemlerin yeni kullanıcıları, Ultra ATA tarafından sağlanan geliştirilmiş transfer hızının sonucu olarak sistemlerini ve uygulamalarını daha az zamanda açacaklar. Şimdiki geliştirilmiş disk sürücü teknolojisi eski disk sürücü protokolünün sınırlarını (16.6 MB/s) en iyi biçimde kullanır. Daha yüksek performans gelişmeleri sürücü üreticileri daha hızlı veri akımı üreten ürünler çıkardığında ortaya çıkacaktır. Intel ICH2; Ultra ATA/33, Ultra ATA/66 ve Ultra ATA/100 protokol transfer oranlarını destekler. Ultra ATA/66 ve Ultra ATA/100, Ultra ATA/33 düzeniyle benzerdir ve uyuşabilir eleman sürücüsü olarak tasarlanmıştır. Ultra ATA/66 mantığı 66MHz’de zamanlanmıştır ve her iki zaman diliminde 16-bit’lik veri taşıyabilir (Maksimum olarak 66 Mbayt/s transfer eder) ve Ultra ATA/100 protokolü 100 MHz’de zamanlanmıştır ve her iki zaman diliminde 16-bit’lik veri taşıyabilir (maksimum olarak 100 Mbayt/s transfer eder).

3.4.2.5. Evrensel Seri Veriyolu (Universal Serial Bus – USB)

Evrensel Seri Veriyolu (USB), bilgisayara işlem girişini ve harici bağlantıları kolaylaştırır. USB versiyonu USB elemanlarının bütün PC harici birimleri, konfigürasyonu otomatik bulmak için tek konnektör tipini ve veriyolunda sağlanan transfer çeşitlerinin taslağını çıkarır.

Intel 850 çipsetli platformda, Intel ICH2 iki USB ana kontrolcüsünü tamamlar. Ana kontrolcüler toplam 4 USB portunun sebep olduğu iki ayrı USB portu merkez Hub’u içerir.

3.5.3. Platform Yönetimi

Intel 850 çipset platformu, sistemi yönetmek için ve sistemin toplam maliyetini düşürmek için dizayn edilmiş olan bir çok fonksiyon sunar. Bu sistem yönetim fonksiyonları, hataları belirtmek, sistemi teşhis etmek dış mikro kontrolcülerinin yardımı olmadan sistem kararlılığını yeniden sağlamak için dizayn edilmiştir.

Interrupt (Kesme) Kontrolcüsü: Intel 850 çipsetli platformlarda Intel ICH2’nin interrupt yetenekleri 8 PCI interrupt pinine kadar ve PCI 2.2 mesajlı interruptlar için desteği geliştirir. Ek olarak, Intel ICH2, sistem veriyolu interrupt dağıtımı desteğini sağlar.

TCO Timer: Intel ICH2 programlanabilir TCO zamanlayıcısını tamamlar. Bu zamanlayıcı sistem kilitlenmelerini ortaya çıkarmak için kullanılır. Zamanlayıcının ilk bitişi, sistemin yazılım kilitinden kurtulmak için kullanılabilecek SMI#’yı üretir.

Processor Present Indicator: Intel ICH2 resetten sonra ilk girişi getirmek için işlemci için aygıtları kontrol eder. Eğer işlemci ilk girişi getiremezse, Intel ICH2 en düşük frekans çarpanında GPIO’ya sinyal vererek ve sistemi tekrar çalıştırma yeteneğini sağlar.

ECC Hata Tanımlayıcısı: ECC hatası bulunduğunda mesajlardan birini Intel ICH2’ye gönderir. MCH, Intel ICH2’ye hem SMI#, SCI hem de SERR# interruptlarını üretmesini sağlar.

Function Disable: Intel ICH2 aşağıdaki fonksiyonların çalışmama yeteneğini sağlar.

  • Intel AC’97, modem, Intel AC’97 ses, IDE, USB veya SMBUS.

Birkez çalıştırılmadığında, bu fonksiyonlar daha sonra, I/O, hafıza veya PCI konfigürasyonlarının yerine bakmaz. Ayrıca, hiçbir interrupt veya güç yönetim olayları bu disable edilen fonksiyonlarda üretilmez.

  • Intrude Detect= Intel ICH2, sistem durumu açılarak aktif hale getirilen anahtara bağlanabilen INTRUDER#, giriş sinyali sağlar. Intel ICH2 aktif INTRUDER# sinyaline bağlı olarak TCO interrupt veya SMI# üretmek için pragramlanır.

SMBus: Intel ICH2, SMBus kontrolcüsünü tamamlar. SMBus, RIMM’leri ve termal problar da ki seri olmayı ortaya çıkarma gibi yanal fonksiyonlarını yönetmek için bir arabirim sağlar. İkincil arabirim ayrıca ek platform yönetilebilirliğini çalıştırmak için kullanılır. Bu arabirim, sistem güç durumu, hazırda bekleten zamanlayıcı ve sistem statülerini saplar ve sistem reseti ve diğer platform mesajlarını gönderir.

Alert-On-LAN: Intel ICH2, Alert-On-LAN’nı destekler. TCO durumuna (beklenmeyen durumları, termal durumları, işlemcinin açılmaması) karşıt olarak Intel ICH2 SMLink’i üzerinden sıkı kodlanmış mesajları gönderir.

3.6. Pentium 4 ve Intel 850 Chipsetlerin Yapısal Planları

Pentium 4 ün ve Intel 850 Chipsetlerinin yapısal planları Şekil 3.2 ve Şekil 3.3 te görülmektedir.

3.6.1. Pentium 4 Yapısal Planı

Aşağıdaki şekilde işlemcinin yapısal planını gösterir. Bu şekil Intel® Pentium 4’ün üst perspektifindendir.

Şekil 3.2: Pentium 4 mPGA 478-pin soket planı

3.6.2. Intel 850 Çipsetlerin Yapısal Planı

Aşağıda şekil 3.3’de ve Şekil 3.4’de Intel 850 çipset parçaları için yapısal planları gösterir. Bu planlar ilk planlardır ve değişikliği uğrayabilirler. Intel 850 Çipsetteki pinler çıkıntıları ve küresel çıkıntılar mekanik versiyonlara göre değişiklikler gösterebilir.

Şekil 3.3: Intel 850 çipset MCH soket planı yapısı
Şekil 3.4: Intel® 850 çipset ICH2 soket planı yapısı

 

3.7. Platform Elamanlarının Yerleşimi ve Dizilimi

Bu bölümde, Intel 850 çipset platformunun parça yerleşimi ve diziliminin bir örneği, ATX formundaki masaüstü platform sunulmuştur.

3.7.1. Platform Parça Yerleşimi

Şekil 3.5’de 478-pin paketli Pentium 4 işlemci ve Intel 850 çipsetli masaüstü anakart sistemi için genel parça yerleşimini gösterir. Parça yerleşimi için kullanılan varsayımlar tablo3.2’de verilmiştir.

Tablo 3.2: Katmanlar ve Form faktörü

 

Şekil 3.5: Form Faktörü

 

3.7.2. Anakart Katmanları

Şekil 3.6’da ve şekil 3.7’de sistem için 6 katman dizilimi gösterir. Sadece referans içindir ve gerçek anakartta dizilim, aşağıdaki hususlara bağlı olarak değişiklikler gösterir. Katman 2 ve 3, 2X’den daha büyük olan mesafe katman 2’de ki sinyaller ve katman 3’de ki kanallar, katman 3’de ki kanallara dik olarak gönderilir. Eğer katman 2’deki kanallar, katman 3’de ki kanallara gönderilmeye uygun değilse, katman 2 ve katman 3 arasındaki uzaklık 4X’den daha büyük olmalıdır.. Standart via’lar 14 mil boşlukta 26 mil delik çapındadır.

 

 

Şekil 3.6: 6 Katmanın dizilimi

 

Şekil 3.7:Katmanların ATX form faktörü için dizilim örneği